Γιάννης Αντιόχου/ λήμμα στη Βικιπαίδεια


Το λήμμα Γιάννης Αντιόχουfalling_dead_by_jadaria1

Advertisements

In our own words: A Generation Defing Itself (Volume 8)


 

Πληροφοριακά και μόνο θα σας παραθέσω την συμμετοχή μου σε μια παγκόσμια ανθολογία ποίησης που έχει ως άξονα αναφοράς τη γενιά μου. Αυτή τη γενιά που δεν οριοθετείται ως γενιά του 9ο ή του 2000 αλλά τελικά περιλαμβάνει τους ποιητές που γεννήθηκαν από το 1962 εως και το 1982 και δραστηριοποιήθηκαν εκδοτικά περί το 2000.

Δεν θα χρειαστεί να πω τίποτα σχετικά με θέματα που έχουν σχέση με την παγκοσμιοποίηση ή τι κοινό θεματικό, μορφολογικό ή άλλο άξονα μπορεί να ΄χουν ποιητές από ογδόντα διαφορετικές χώρες. Θα σας πληροφορήσω όμως πως οι συμμετοχές για την ανθολογία αυτή ξεπέρασαν τις δέκα χιλιάδες και τελικά σχηματίστηκε ένα βιβλίο με περίπου 200 δημιουργούς με ποιήματα, διηγήματα, ή άλλες μορφές λόγου σε 288 σελίδες.

Για να είναι πιο αντικειμενική η πληροφόρηση που σας παρέχω θα καταγράψω όσα περιλαμβάνονται στον πρόλογο της έκδοσης και ταυτόχρονα θα δημοσιεύσω κάποιες από τις πρώτες κριτικές σχετικά με την ανθολογία.

This book series is a platform from which a generation (born 1960 to 1982) is speaking out about its realities, dispelling the narrow, simplified stereotypes created by the mass media and commercial marketing.

This book series now includes more than 1000 «voices» in essays, poetry, music lyrics, short stories and verse from around 80 countries.

«an eclectic sampling of the human condition in all its passions» – ParisAtlantic

«collection kicks with ‘x’ poetry» – The Michigan Daily

«consistently excellent and penetrating verse.» – The Times of India

«a project worth doing and worth reading» – PopMatters

«lets the voice of its people sing like an anthem» – Maelstrom

«a kaleidoscope of the post-Vietnam generation» – BoekSpraak (Netherlands)

«a collection as rooted in the generation that has produced it as it is timeless» – The Compulsive Reader (Australia)

About the Series    
  This series intends to reflect the full diversity of this generation – its experience, observations, speculations, aspirations, hopes and fears. Accordingly, contributing writers are from most countries, cultures, belief systems and a wide variety of backgrounds. Also, because the search is for stark realities from all representatives of this generation, and «political correctness» is minimized, individual texts may be contrary to the tastes, beliefs and convictions of individual readers. Bear in mind, though, that to lay any claim to being a documentary the integrity of this project’s mission requires openness, and no real censorship takes place. The only exceptions are where texts represent little more than gratuitous violence and/or blatant sexual content with no conveyence of insights into this generation.  A minimalist approach is taken in identifying contributors. For example, only very concise contributor bios are included. It is felt that the mission of the series is better accomplished by treating compositions as «voices» in a «generational chorus». Geographical locations of contributors are, however, included, and in some cases short explanatory texts, such as special accomplishments, even age, where the editor feels this information helps the reader better understand the context of a composition. Pen names are acceptable, but not «anonymous». In contrast to the austerity of the books, ample space is provided at this website to link to contributor websites, and to highlight books, recordings, even artworks of the contributors.  A «release» to print will be sent out to the authors of compositions selected as «candidates» for the next volume. This release gives mwe the right to publish a composition, however, the copyright remains with the writer. Around 50% more candidates compositions are chosen than will ultimately fit into the book. This is in part because some writers wind up being outside the age range for this series, while other writers can no longer be contacted. This also provides the editor with sufficient material to create a «balanced» layout of the book.  Contributing writers will receive a free, complimentary copy of the resulting book. If specificially requested, and addresses are provided, translators also receive free copies, as well as publishers/record labels. Further, contributors may order additional books at a 40% discount off the cover prices. Finally, if the project generates sufficient revenues, contributors will share in any «net profit» achieved.

Anticipated parameters for the books are:

  • approx. 200 contributors
  • 288 pages
  • 7×9 inches trade paperback
  • retail price less than $US 20

 

 MARK ANTONY15, APRIL 2000

FROM EPINIONS

GENERATION X HAS A VOICE

In Our Own Words: An Anthology of Poetry From a G…

«In Our Own Words» is wholly unique in that it succeeds in collecting poetry from Gen-X writers from around the world. The publisher, unlike others, has a great deal of respect for gen-xer’s and fights against the ugly perceptions of the «x» generation fostered by a media mostly comprised of sell-out former hippies who need to kiss the establishment’s butt in order to feel cleansed of their former behaviour.The international breadth of the chosen writers alone will strike you as something worthy of full investigation. Editor/Publisher, Marlow Peerse Weaver manages to include writers of perspectives around the world which is another leap in strengthening the revolve of a group misunderstood and maligned on the sole basis that we didn’t have the chance to act like idiots in the 1st Woodstock (which, of course, is now packaged by those same people as a «historical and cultural event.»)The ages ranges too are very impressive in that you feel a partner to many a person’s feelings. The widest spectrum possible is included to present romantic, political, social, emotional and cultural views often missing from the corporate news stories on television and in print in desperate need of a dead-body quota or a boogey-man to focus attention long enough to sell soap and expensive cars.

Poems like «Belfast 98» and «Days of Unemployment and Attachment Problems» run side by side other lighter works such as «A Chance Encounter with Relish» and «Verbs with Such Meaning.» 132 poems in all
constitute a project like no other published in America today. «In Our Own Words» attempts to collectively allow members of misunderstood generation speak their hearts and minds in uncensored poetic beauty.
You’ll read and appreciate their hopes and fears and the unspoken truth that they have inherited a mess of a society and world and are criticized for not having solutions to repair it. Which is a dilemma akin to handcuffing a person and asking them to defeat a professional boxer in full view of the entire world.

Members of my generation are not supposed to grow into their own, make their own unique mistakes, we are supposed to be born read to tackle the garbage and gutless decisions previously made by our parents who have had a major part in all the bad and good society presently offers. We are being set up to fall. «Generation Lee Harvey Oswald» is what some of my friends call us. We will find our own voice and way by making our own errors and solutions in our own time.

For purposes of full disclosure I feel it necessary to reveal that I too as a writer and playwright was invited to submit a poem to this project and have done so. Since this format is not a formal book review but merely an expert opinion, I offer it without feeling any tinge of conflict of interest. I have been honest and so you must decide. But whatever you decision please make it with informed knowledge of not only what I say and believe, but what you own experiences as a gen-xer shows you in today’s world. To sell oneself short is to be a slave to someone’s dangerous prejudice. Everyday I take the chance to be myself and not some media creation or group-think wannabe. Give yourself that same dignity.
In the world we live in today, you will actually be the rebel of righteous vision.

JAAM Magazine Review
From Issue No. 14 (October 2000)  In Our Own Words A Generation Defining Itself, Vol. 2, Editor Marlow Peerse Weaver, MWE Enterprises, $US10.95. This is the second in a continuing series of anthologies representing Generation X poetry. All contributions have been selected from over 11,400 submissions via the Internet and the book is distributed worldwide. Though still in its early stages the project could become a major anthology in its own right if the quality of poets contributing continues to grow with each edition. New Zealand poets included are Helen Rickerby, Mark Pirie and Yvonne Eve Walus (who was also published in JAAM 11). The poetry is varied and lively, from a wide range of cultural and political backgrounds and the book is contributed to from all over the world. This series could become historically valuable in years to come.

 

In Our Own Words: A Generation Defining Itself by Marlow Peerse Weaver, ed.

By John G. Nettles

Things They Do Look Awful Cold

My generation is so comfortable with the idea
of annihilation
that we nuke our food.

My generation jumps
from trend to trend, so new,
so retro.

Poetry, for my generation
was a two month fad
on MTV, the revolution televised,
homogenized, and satirized.

My generation is a conglomerate, corporate
marketing effort.

I am not the voice of my generation.
I am the voice of no one
but myself.

(excerpted from a poem by C. C. Russell, Wheatland, WY, USA, from In Our Own Words)

They will never, thank God, remake The Big Chill, at least not anytime soon. It would prove difficult to tell the story of a bunch of friends who grew up in the 1980s pissing and moaning about their lost idealism, for the simple reason that most of us who cut our teeth on those years have so little idealism to lose. This is not a bitter statement. I’m just talkin’ ‘bout my g-g-generation.

The 1980s were, bar none, the most culturally diseased years of this century, the inevitable backlash of the malaise and idle narcissism of the preceding decade. As ‘80s nostalgia begins to gear up — even now, Old Navy is selling parachute pants — we can’t expect the same pattern of glossy-iconography-sans-icky-memories that marked nostalgia for the Fifties (Elvis, not Joe McCarthy), the Sixties (Woodstock, not Altamont), and the Seventies (Disco Duck, not Tricky Dick) to fall into place, because the Eighties were the decade without icky memories. We never managed to feed those starving Ethiopians — most of the wheat ended up rotting on a government pier because we forgot there was a civil war going on and the starving kids all lived in rebel-held areas — but didn’t Live Aid kick ass? We went from the greatest lender nation in the world to the greatest debtor and we had a minor stock market crash, but Reaganomics worked! Our heroes were all capitalist cutthroats like Trump and Gates, cryptofascist jerks like Oliver North, or hyperthyroid chest-pounders like Stallone and Ah-nuld. Ketchup was a vegetable. Trees caused air pollution. Greed was good. Love was a bat-tle-field…

Marlow Peerse Weaver’s ongoing project In Our Own Words: A Generation Defining Itself calls upon writers all over the world born between the years 1960 and 1982 to express the thoughts, hopes, fears, and concerns of “Generation X,” now that they’re old enough to qualify for nostalgia. It’s a daunting task, considering that the main complaint of most of these writers appears to be that they have no earthly idea what’s going on. The series is shot through with themes of rootlessness and lack of clear purpose, either because the writers feel betrayed by the preceding generation’s waffling idealism or because they are the first generation fully forced to cope with the collapse of social and technological boundaries. The consensus seems to be that Gen X is unicycling without a net over one hell of an abyss:

It’s interesting to see the difference between then and now… less than ten years. I experienced and consciously observed the loss of my rebellious ideologies, a conversion that took four or five years, from larva to adult. I can remember, rather clearly, points of confusion, in which I knew that I was supposed to rebel against The Man, The Establishment, or something, but… but… the responsible, freedom-crushing route just seemed to make so much damned sense that I wasn’t sure of what to do. (Jason Katzwinkel, Hinsdale, Illinois, USA).

This is not to say that all of the pieces in this collection are rants about The State of the World. The writing moves across a broad spectrum, from the societal to the intensely personal:

and fuck yes
i refuse, with abhorrence, to unfold my hands and slash
wrists in hoped
forgiveness
but not forgiven..
and be driven
with repentance faked for scrutiny of
those feathered fluffs of non-emotion
emotionally boggled by my current passivity.

(jessica garver, Madison, Wisconsin, USA)

In Our Own Words is meant to be read as a documentary, with the pieces following hard on each other like jump-cuts, one after another, and each piece in a different typeface to denote individual “voices.” Refreshingly absent are author bios with their long lists of prior publications. Weaver intends for this series to reflect a culmination of various viewpoints and styles into a single generational chorus, and as a document of the Gen-X zeitgeist the series works for the most part. Unfortunately, however, in his quest for honest representation, Weaver has let some real howlers in the door:

I am alone
in this great vast world.
struggling silently
struggling quietly.
Can you see my pain?

(Scarlett Brooke, Storrs, Connecticut, USA)

Numerous song lyrics also appear within this jambalaya, which is at best a hit-or-miss proposition without the music to pull them together.

Weaver makes no claims to uniform excellence, acknowledging that many of the pieces in the collection are less than spectacular but asserting that his warts-and-all approach validates inclusion of even the bad writers. There is some merit to this idea in theory, except that Weaver isn’t taking testimony or extemporaneous conversation here. He is soliciting crafted prose and poetry, which is by its very nature artificial — the emotions behind the writing may be honest, but the writing itself is explicitly contrived and thus subject to judgment on its merits. This means that at some point Weaver must shed his documentarian hat and put on his editor’s visor, and the latter doesn’t fit quite as well. In future volumes — Weaver is currently taking submissions for volume four — it would be prudent to weed a few of the discordant voices out of the global chorus.

In Our Own Words is a project worth doing and worth reading, especially when it seems our generation is in need of more enduring legacies than it has heretofore produced. Our parents are bound by their memories and accomplishments and Weaver’s writers howl for that same validation, that same sense of identity and place, and for better culture than Diff’rent Strokes and better questions than “Where were you when Kurt ate the shotgun?”

Published at: http://www.popmatters.com/pm/review/in-our-own-words/

Κλείνοντας αυτό το άρθρο παραθέτω τα δυο ποίηματα τα οποία δημοσιεύθηκαν και είναι από το 3ο μου βιβλίο: CURRICULUM VITAE, Εκδόσεις Μελάνι

THIRTY – SIX

Thirty six years

Tearing out the pages of my truth

Sucking my lifeblood

Wearing down my words,

You menace me

Through all these years

     I’ve learnt to lock myself away

     inside the full length mirror in the dining room

Howling into a parallel dimension

Virtual

Examining my flattened toes

And my swelling belly

Pleasured

By your nocturnal queen bees’ stings

Learning moreover to suffer

To croak like a frog

To chirp like a rodent

Gazing skyward to mental forests with tall american trees

—We have no sequoias in Athens  

    We do not have these large hollows

           in which to hide the wreckage of our childhood

           to shake our wet plumage

           to have blood run down from our lips

as when biting sleep’s freshly laundered pillows

we arrest the tremors of a nightmare

or of a painful orgasm—

Put your arms around me sharp night-eye

I will fall asleep in the cleft of your tongue

I will breathe you in

I will possess you

I will be touching you

Inside your cavernous mouth

Laid out along the sockets of your teeth

I will decay.

CURRICULUM  VITAE

 Maria has a postgraduate degree in pornography

Panos in specialist pharmacology

As well as a PhD in chemical substances

Yiannis, nee in ‘69

Nightly endorses the axioms of rock

Though, nowadays, a faithful of Madonna, Radiohead and Bjork

Bjork imitates the whale song

The experts of my time deem this metaphysical

My friends stopped falling in love five years ago/ They claim that love is a cannibalization of tears/ They also speak of/ Subzero temperatures in a lover’s arms

Μy friends/ My best friends/ Marvel that I still fall in love/ And though I’ve put in an order for a marble bed in order to be totally cool/ Nevertheless while lying / Forgive me, I mean leaning/ Against walls, planks, pillars and cars/ I forever find myself before the perennial miracle:

Of my soul rattling

My heart bleeding

My mind leaving me

Insofar as it isn’t the other/ —Who in an attempt to describe the pencil of poetry/ might well not find the word for how the mouth got to the feet—

But I rather

Egocentrically erotic

Rising and kneeling

Stretching and bending

Going in and pulling out

Kissing and being kissed

With ardent devotion and skill

And I grunt when I come

Because for me the whale is a distant voice

But dogs even in my time

Still make love in public

Yiannis Antiochou

 

Το βιβλίο μπορείτε να το αγοράσετε από τα διαδικτυακά βιβλιοπωλεία όπως της Amazon.com ή Barnes and Noble. 

Λέσχη Ανάγνωσης Ποίησης από το poema


ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

________________________________

Λέσχη Ανάγνωσης Ποίησης
Εναρξη λειτουργίας τον Σεπτέμβριο από το (.poema..)

1η συνάντηση: 24 Σεπτεμβρίου 2009, ώρα 19:00 στο βιβλιοπωλείο ΛΕΜΟΝΙ, Ηρακλειδών 22 στο Θησείο

Η Λέσχη Ανάγνωσης Ποίησης που προτίθεται να οργανώσει το ηλεκτρονικό περιοδικό για την ποίηση (.poema..) αποσκοπεί στην προαγωγή και την παρακολούθηση του σύγχρονου ποιητικού λόγου μέσα από τον δημιουργικό διάλογο, την ανταλλαγή όσο και την εμβάθυνση απόψεων μεταξύ των τακτικών μελών της.

Οι συμμετέχοντες θα έχουν τη δυνατότητα να συμβάλουν σε αυτό το πλαίσιο μέσω παρεμβάσεων και προτάσεων επί της συζήτησης, γύρω από την ορισμένη θεματική κάθε φορά, επίσης μέσω παράθεσης σχετικών κειμένων τους, απαγγελίας ποιημάτων αλλά και διατύπωσης ερωτημάτων σε προσκαλεσμένους -ανά συνάντηση- ποιητές, κριτικούς, φιλολόγους, δοκιμιογράφους.

Οι συναντήσεις θα λαμβάνουν χώρα στην Αθήνα, σε 15νθήμερη βάση, αρχής γενομένης από τις24 Σεπτεμβρίου 2009. Ο καλαίσθητος χώρος της αυλής του βιβλιοπωλείου «Λεμόνι» (στην οδό Ηρακλειδών 22, Θησείο) προσφέρει τις ιδανικές συνθήκες για τη λειτουργία της λέσχης.

– Οι αναγνώστες του περιοδικού μπορούν να δηλώνουν «παρόντες» στις συναντήσεις της λέσχης με τρόπο διαδικτυακό, ήτοι να παρεμβαίνουν στη συζήτηση των μελών γράφοντας στο forum που δημιουργείται ειδικά για την περίσταση στην κεντρική σελίδα του περιοδικού: κατ’ αρχάς, θα μπορούν να διαβάσουν τα κείμενα-πεπραγμένα της κάθε συνάντησης στις ηλεκτρονικές σελίδες του (.poema..). Και κατά δεύτερον, θα μπορούν να σχολιάζουν είτε να δηλώνουν την άποψή τους συνεχίζοντας πλέον τη συνάντηση, δημόσια και διαδραστικά, στο περιβάλλον του περιοδικού.

Η Λέσχη Ανάγνωσης Ποίησης του (.poema..) εντάσσεται στο Δίκτυο Λεσχών Ανάγνωσης του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ)

www.lemoni.gr
www.e-poema.eu

ΤΙ ΣΥΝΕΒΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΠΟΙΗΣΗΣ;


Πολλές φορές ορισμένες καταπληκτικές προσπάθειες όπως η Ανθολογία Ποίησης Νέων Ελλήνων ποιητών που έγινε με την αρωγή του Μ.Κ.Ο HELLENICA και την προσωπική εμπλοκή της κυρίας Ρούλας Κακλαμανάκη και του κ. Αλέξη Ζήρα,  ήταν οπωσδήποτε η σημαντικότερη καταγραφή της τρέχουσας ελληνικής ποιητικής παραγωγής των τελευταίων δέκα ετών. Καταπληκτικοί, έξοχοι, ταλαντούχοι ποιητές περιελήφθησαν στην αισθητικά άψογη έκδοση από τον οίκο Γαβριηλίδη.

Περαιτέρω δεν θέλω να αφήσω χωρίς μνεία τη σημαντική μεταφραστική προσπάθεια του κύριου Γκούμα, ο οποίος για άλλη μια φορά απέδειξε τη μεταφραστική του δεινότητα αποδίδοντας -μιλώ  προσωπικά – τα ποίηματα σε μια άψογη και εντός της ατμόσφαιρας της ποίησής μου τουλάχιστον αγγλική γλώσσα, ολοκληρώθηκε ένα εγχείρημα το οποίο σίγουρα θα είναι βιβλίο αναφοράς για τη γενιά που ανθολογήθηκε.

Τι συνέβη όμως και στην παρουσίαση κόπηκαν από την πρόσκληση τα ονόματα των ποιητών, ενώ την όλη παρουσίαση θα αναλάμβανε ο κ. Ιωσήφ Βεντούρας εκπρόσωπος τίνος; γιατί ο κ. Βεντούρας που απέχει από τη γενιά που έχει ανθολογηθεί δεκαετίες και γιατί θα διαβάσουν ηθοποιοί και όχι οι ίδιοι οι ποιητές;

Αγαπητοί άνθρωποι ή συνάνθρωποί μου από τον πολύπαθο  χώρο των γραμμάτων  και των τεχνών, απλά πρέπει να κατανοήσετε πως την ποίηση την ποιούν οι ποιητές,  οι οποίοι έχουν και τον πρώτο λόγο. Ηθοποιοί, ομιλητές και λοιποί κονφερασιέ έπονται έως και είναι πολλές φορές μη απαραίτητοι.

Ας μην λοιπόν αναρωτηθεί κάποιος γιατί δεν ήταν παρόντες ούτε καν οι μισοί από τους ανθολογούμενους ποιητές, γιατί ενώ το άλμα έγινε με επιτυχία και πραγματική  κούραση και αυταπάρνηση από την κ. Κακλαμανάκη, τον κ. Ζήρα και τον μεταφραστή κ. Γκούμα δημιουργώντας ένα πραγματικά πολυσυλλεκτικό και πολυσχιδές ποιητικό βιβλίο απαραίτητο για κάθε βιβλιοθήκη, εντούτοις φιμώθηκαν οι ποιητές στην παρουσίασή του.

Συμπερασματικά βέβαια αξίζει να διαβάσετε το βιβλίο… η εκδήλωση πια παρήλθε.

«ΕΙΣΠΝΟΕΣ» από τις εκδόσεις Ίκαρος


 

ΕΙΣΠΝΟΕΣ

ΕΙΣΠΝΟΕΣ

 

 

Αγαπητοί μου αναγνώστες, πολλοί αν βρίσκονταν στη θέση μου, με νέο βιβλίο εννοώ, θα ήταν χαρούμενοι ή μπορεί και μουδιασμένοι αφού είναι συνηθισμένο το αίσθημα που μουδιάζει όλο σου το είναι ένα νέο βιβλίο, ένα νέο κομμάτι της σάρκας σου.

Μαθητής ήμουν, όταν ο αγαπημένος μου φιλόλογος κ. Σκιαδάς, κρατώντας στο χέρι του, τις Δοκιμές του Σεφέρη μάθαινε στην τότε α’ λυκείου το μάθημα των Νέων Ελληνικών, μην υπολογίζοντας την ύλη του Υπουργείου Παιδείας, φυτεύοντας στα μυαλουδάκια μας τότε, αυτή την πρωτόγνωρη αγάπη που ένιωσα μέσα στις τροχοβίλες της Σχολής Αναβρύτων για την ποίηση.

Τότε, εκείνη την εποχή δηλαδή που και ταραγμένη και πολιτικοποιημένη και κομματικοποιημένη ήταν, και μιλώ για το έτος 1985, ονειρεύτηκα πως και εγώ εκφραζόμουνα με στίχους, έχοντας ταξινομήσει τις εποχές των ονείρων μου μέσα σε δελτάρια καλοτυπωμένα από τις εκδόσεις Ίκαρος, αφού ό,τι και να’ πιανα εκείνη την εποχή, Σεφέρη, Καβάφη, Ελύτη, Καρούζο ίσως και τη Δημουλά (δεν θυμάμαι καλά) όλοι οι αγαπημένοι της εφηβικής μου μοναξιάς είχαν εκδοθεί από τον «Ίκαρο».

Τώρα, 24 χρόνια μετά, αξιώθηκε αυτό το εφηβικό-νεανικό μου όνειρο να γίνει πραγματικότητα. Έτσι το τέταρτο ποιητικό βιβλίο μου εκδόθηκε από τον  ‘Ικαρο και έχει τον γενικό τίτλο: «ΕΙΣΠΝΟΕΣ».

Θα πει κανείς πως πια δεν έχω να ζητήσω τίποτα από τη ζωή μου, μα ο άνθρωπος έχει την ικανότητα να επιμηκύνει τα όνειρά του και να συνεχίζει βαδίζοντας ερωτευμένος μέσα στα πιο λαμπρά καλοκαίρια καθώς είπε και ο Ελύτης ή προσπαθώντας να τελειοποιήσει αυτό το ελάχιστο φωτάκι της καρδιάς του. Να το διαφυλάξει, να το δυναμώσει κι έτσι με φανό χιλίων κερίων να πορευθεί μέχρι εκεί που γράφεται το τέλος του. Αυτό κάνω κι εγώ και η τέλεια απόδοσή του γίνεται με την αγγλική έκφραση: «perfecting light».

Για τις «Εισπνοές» δεν έχω πολλά να πω,  μένω μόνο στην πρότασή μου γιατί πιστεύω πως αυτό είναι, το πιο μεστό και καλοριγμένο πάνω στο χαρτί,  δημιούργημά μου. Ούτε πια φοβάμαι το περιεχόμενο της συλλογής. Τη φυλλομετρώ ανακαλύπτοντας νέα νοήματα, αλήθειες που ακόμα και εγώ σαν δημιουργός είτε αγνοούσα, είτε δεν έδινα καμία σημασία. Ήμουν κοντά σ’ αυτή την ποίηση χρόνια τώρα.

Έτσι λοιπόν όσοι θέλετε να προμηθευτείτε το αντίτυπο δεν έχετε παρά να κάνετε μια βόλτα στο πιο κοντινό σας κεντρικό βιβλιοπωλείο.  Αλλιώς υπάρχει σε αφθονία στο υπέροχο εδώ και περίπου έναν αιώνα βιβλιιοπωλείο του Ικάρου στην οδό Βουλής 4, πίσω από την παλιά βουλή εκεί που είναι το άγαλμα του Κολοκοτρώνη.

Ό,τι άλλο έχω να πω για την ποιητική αυτή συλλογή  είναι τα: «Τέχνη – Τύχη – Τόλμη» από τα «Ανοιχτά Χαρτιά του Ελύτη.

Γιάννης Λειβαδάς (στον κατάλογο του City Lights)


coltrlivad1

Υπάρχουν κάποια νέα στην ελληνική ποιητική παραγωγή που δυστυχώς περνάνε στα ψιλά ή δεν περνάνε καθόλου. Εξαρτάται από το πόσο υπεράνω είναι αυτός που έχει την ευθύνη ενός φύλλου με νέα για το βιβλίο, ενός περιοδικού ή ενός ηλεκτρονικού έντυπου.

Ο ποιητής Γιάννης Λειβαδάς όχι μόνο κατάφερε να μεταφραστεί και να εκδοθεί στο εξωτερικό αλλά αυτή τη στιγμή κοσμεί έναν από τους πιο διάσημους ποιητικούς βιβλιοκαταλόγους των ΗΠΑ, αυτόν του εκδοτικού οίκου City Lights Press.

Καλά διαβάσατε, ελπίζω καλά να το φωνάξτε παντού… μπας και ακούσει κανείς εκεί παρα έξω και πει κάτι, του δώσει κάτι, γιατί πώς να το κάνουμε αν δεν αξίζει νέο σαν κι αυτό να διαδοθεί, τότε τι αξίζει.

Θα μου πείτε «ουδείς προφήτης στον τόπο του» και θα σας πω «αυτό πρέπει να αλλάξει πια».

Από τον ιστοχώρο του ηλεκτρονικού Ποιείν αντιγράφω:

Translated by Jack Hirschman & Dimitri Charalambous
(C.C. Marimbo, Berkeley, California 2008)

METAPHOR

When the Dolphy family
delivered
the wind instruments of its dead
to John Coltrane

a black god knew
what it meant

TONY FRUSCELLA

One day we’ ll meet each other
in the pipe of some trumpet
who collapses first in
expression
my brotherly Delphic bro.
Alcoholique, drogue et finalment closardise.

That on one leg
whatever we say stands

how can we say

SATURN ROLLS IN THE GRAND CANYON
(For Wadada Leo Smith & Anthony Braxton)

Much more than music creating
numbless in the enviroment
since the form that concerns him
is an all-embracing

graph which sences how he feels it
and that
not the totality
– an encounter’s fracture with a demand for diminishing
but somewhere it’ ll stop and become again as it was, having acquired
time-worn wrinkles of a

reality that bubbles up from deep
pores at only one point
in the realm of his loneliness –

since the form that concerns him is
mean and self-styled

much more than
death.

 

From the introduction of the book:

«Livadas began translating American poetry in the 90’s and recently has published a large anthology of the works of Ginsberg, Corso, Ferlinghetti, Olson, Norse and others. His own poetry, influenced as well by that of Blaise Cendrars, has resulted in some very brilliant works, and his latest collection of poems [«Apteros Nike/Business/Sphinx» by Iridanos Books, 2008] is regarded as a turning point in modern Greek poetry.
Livadas was born in 1969 in Kalamata, Greece. He has also been an editor and publisher of various works, and a columnist. He is considered an expert in postmodern American poetry and the poetry of the Far East. He’s been called the Jazz poet of Greece.
In a recent interview, Livadas has succinctly clarified his approach to poetry and jazz: «Jazz is pure art. And is not restricted to the music area. If we consider it as such then we ignore its greatest importance; the fact that above all Jazz is a way of life, an attribute of thinking and doing and, in my case as a poet, a way of writing, of getting into the heart of the poem. As for the poetic language I’m not interested in surrealism, the Beats, etc. I’m only interested in the voice of the Muse, the deep poem, the total. My poetry may derive, on the one hand, from the postmodern Americans and, on the other hand, from Cendrars, but it has its own system, its own risks… Anyway, whether I write longer poems, which I prefer doing, or shorter ones, I’m in play; I gamble.»
… This has been a trio ensemble bringing the visions of one poet to a bilingual homage with respect to the Jazz poem that was born about three years ago and has been liberating sound-sense ever since.
The book is distributed by the City Lights Bookstore in San Fransisco.

 

Συγχαρητήρια Γιάννη Λειβαδά, είμαι περήφανος που σε γνωρίζω, είμαι περήφανος που είμαι ποιητής σύγχρονος σου. Συγχαρητήρια!!!

 

 

Τη φωνή μου ρε…


Υπάρχουν αμέτρητα βιβλία ποίησης που γεμίζουν τα ράφια των ενημερωμένων βιβλιοπωλείων της Αθήνας και στους υπάρχοντες τίτλους καθημερινά αθροίζονται νέοι τίτλοι, νέων ποιητών. Ανάμεσα σ’ αυτά τα βιβλία, ορισμένα θα ξεχωρίσουν και θα χαράξουν την δική τους πορεία στο χρόνο, δοκιμάζοντας τη γραφή, την ποίηση και τον ποιητή.

Έχω γράψει κι άλλοτε για τον Γιάννη Στίγκα σήμερα όμως επανέρχομαι για να επιβεβαιώσω το αισθητήριό μου για την ποίησή του. Απομακρυνόμενος από μεγαλοστομίες και ρηματικές γαλιφιές απλά θα ομολογήσω πως είναι από τις μετρημένες στα δάχτυλα περιπτώσεις σύγχρονων ελλήνων ποιητών που εγώ προσωπικά ζηλεύω. Τι δηλώνει τώρα αυτή η ζήλεια: Δηλώνει πως θα ήθελα να έχω γράψει εγώ κάποια από τα ποιήματά του. Συμβαίνει λοιπόν να τον κουβαλώ μαζί μου, σπίτι-δουλειά – πανεπιστήμιο και πάλι σπίτι, όπου κι αν βρίσκομαι αρκεί να βάλω το χέρι μου στην τσάντα μου και να ανασύρω το ποιητικό του σώμα.

Η κριτική τον έχει ήδη ξεχωρίσει, πέρυσι ήταν προτεινόμενος για το βραβείο ποίησης του «Διαβάζω» και κατά κοινή ομολογία αποτελεί μια από τις πιο πολλά υποσχόμενες νέες φωνές στην ελληνική ποίηση.

Το πρώτο του βιβλίο «Η Αλητεία του Αίματος» κυκλοφόρησε το 2003 από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης, ενώ το δεύτερο βιβλίο του: «Η όραση θ’ αρχίσει ξανά» κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος το 2006. Σας προτείνω να τον αναζητήστε και να διαβάστε αυτή την ποίηση. Από το βιβλίο του «Η όραση θ’ αρχίσει ξανά» ΄διάλεξα ως αντιπροσωπευτικό δείγμα γραφής το ποίημα «Προφητεία που χαίρεται τους αφρούς της».

ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ ΠΟΥ ΧΑΙΡΕΤΑΙ ΤΟΥΣ ΑΦΡΟΥΣ ΤΗΣ

Τη φωνή μου ρε

                          κι ας μην έχω να φάω

 

γιατί είναι ωραία η παλινδρόμηση των σωμάτων

(από τον ενικό στον πληθυντικό τους

κι αντίστροφα)

 

ωραίο το γεφύρωμα των πνοών

(σάθρο ή στέρεο – αδιάφορο τι –

διπλά ωραίο για την αδιαφορία του)

 

ωραίο αίνιγμα τα λουλούδια

 

Αλλά θα’ ρθουν καιροί

με στυφά δευτερόλεπτα

να ερημώσουν την όραση

να την κάνουνε Σιβηρία

 

Αυτά, για όσους ταξιδεύουνε προς το θέρος

 

Οι υπόλοιποι, θα την πάθουμε αλλιώς

 

Μια μέρα

κάποιος θα βρει ένα ξέφτι στον ουρανό

θα το τραβήξει και

 

θα πέσουν όλα τα ποδήλατα των αγγέλων

                              όλα

                         το εννοώ

 

Γιάννης Στίγκας

Η όραση θ’ αρχίσει ξανά

Εκδόσεις Κέδρος 2006

Ο ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ


Γιάννης Αντιόχου

Το παρακάτω δοκίμιο γράφτηκε την περίοδο 2003-2004 σε μια σχετικά δύσκολη και εσωτερική περίοδο για μένα. Αποτελεί μέχρι σήμερα τη βάση της ποιητικής μου. Δεν θεωρώ πως είναι μανιφέστο αλλά κύρια μια τροχιοδεικτική πορεία της γραφής μου και της κοινωνικοποίησης μου εντός της ποίησης.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΤΙΟΧΟΥ

Ο ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

(Μια ποιητική μεταφυσική)

στη μνήμη της Αγγελικής Κωσταβάρα

«Περιμένω το τέλος σου. Σε λίγα χρόνια θα πεθάνεις κι ο θάνατός σου θα έχει οικτρή αιτία. Θα αρρωστήσεις από μελαγχολία και θα αυτοκτονήσεις. Ίσως επειδή θα έχεις καταλάβει πως δεν ήσουν άξιος της ψυχής σου. Γιατί η ψυχή μας είναι το παν κι ο νους μια κούφια βέβηλη τάξη. Η ψυχή κι όχι ο νους έκλεισε την γωνία και φαντάσθηκε το τρίγωνο. Γιατί η ψυχή φροντίζει για ό,τι είναι ανοιχτό και το λυπάται και πάει όλα να τα κλείσει να τα χωρέσει μέσα της για να τα προστατεύσει…»

Γιώργος Χειμωνάς, Ο Εχθρός του Ποιητή

«Έχεις δει ποτέ πώς είναι ένα συναίσθημα; Εγώ τώρα θα σου δείξω και θα δεις για πρώτη φορά συναισθήματα ανθρώπου. Η Κυβέλη ξεκούμπωσε το φαρδύ μακρύ γκρίζο φόρεμά της έπεσε γύρω από τα πόδια της. Στάθηκε ολόγυμνη λίγο καμπουριασμένη με το ένα χέρι της στο στήθος. Όλο το σώμα της ήτανε χαρακωμένο. Οργωμένο από μεγάλες κλειστές πληγές παλιές και μερικά μέρη. Ήταν τυλιγμένα με γάζες και η Κυβέλη άρχισε να τις ξετυλίγει και φάνηκαν. Καινούργιες ανοιχτές πληγές που αιμάτωναν ακόμα. Αποτράβηξε το χέρι της από το στήθος. Οι μαστοί της ήταν κομμένοι σύρριζα και στην θέση τους δύο πλατειές καφετιές ουλές σαν ρόζοι. Με μια τελευταία κίνηση τράβηξε το μαύρο κάλυμμα από το πρόσωπό της και είδα το σκεπασμένο μάτι της. Την αδειανή του βουλιαγμένη κόγχη το μάτι της βγαλμένο. Μια ολόκληρη ζωή λέει η Κυβέλη να ταπεινώνω το σώμα μου να βασανίζομαι να θέλω να αφανιστώ. Γι’ αυτό δεν ξαναγύρισα ποτέ στην Ελλάδα. Για να μη σου κάνω κακό και το καθήκον μου εσένα να αφανίσω. Γιατί μ’ αυτή την μοίρα γεννήθηκα να σε εξοντώσω κι αυτό το χρέος μου το πλήρωνα πάνω στο δικό μου σώμα. Ήμουν μαζί ο ποιητής και ο εχθρός…»

Γιώργος Χειμωνάς, Ο Εχθρός του Ποιητή

1

Είναι σχεδόν αξιωματικό στον ακαδημαϊκό χώρο, πως η συγγραφή μελέτης, άρθρου, ανασκόπησης, μετα-ανάλυσης ή έρευνας να ακολουθείται από την παράθεση σύμφωνα με το οποιοδήποτε βιβλιογραφικό σύστημα αναφοράς των πηγών που ο μελετητής, αναλυτής ή ερευνητής έχει χρησιμοποιήσει, έτσι ώστε, να πιστοποιείται η εγκυρότητα των όσων αυτός υποστηρίζει. Είναι επίσης γνωστό ή μπορεί με ευκολία να διαπιστωθεί, ότι σε ελάχιστα άρθρα τα οποία δημοσιεύονται στα λογοτεχνικά περιοδικά της χώρας μας, ακολουθείται κάποιο σύστημα παράθεσης της βιβλιογραφίας που χρησιμοποιήθηκε, με εξαίρεση βέβαια τα λογοτεχνικά περιοδικά «ΠΟΙΗΣΗ» και «ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ», στα οποία ακολουθείται βιβλιογραφικό σύστημα αναφοράς, έτσι ώστε να διευκολύνεται ο αναγνώστης να πληροφορηθεί περισσότερο για τα θέματα που τον ενδιαφέρουν.

Το παράδειγμα της βιβλιογραφικής ένδειας που χρησιμοποίησα ως εισαγωγή, δενθέλω σε καμία περίπτωση να γενικεύσει συμπεράσματα και σίγουρα αποτελεί μία προσωπική άποψη για αυτό που σήμερα επικρατεί στη λογοτεχνία της χώρα μου. Ουσιαστικά όμως αυτό το οποίο θίγω είναι το πόσο εύκολο καταλήγει για τον οποιονδήποτε μπορεί να συρράπτει με άνεση προτάσεις ή ακόμη και παραγράφους δοκιμίων και κριτικών κειμένων, να παρουσιάζει παρθενογεννημένη σκέψη ή έστω ανασυντεθειμένη σκέψη και γραφή, γραφή που χαρακτηρίζεται ως γραφή copy and paste (αντιγραφή και επικόλληση).

O Νίκος Μπακουνάκης στο άρθρό του CopyPaste, (Βήμα της Κυριακής 26.2.2006), βεβαιώνει το φαινόμενο γράφοντας: «Διαβάζω αρκετές φορές σε έντυπα μεγάλης κυκλοφορίας κείμενα για καλλιτέχνες και δημιουργούς, ιδιαίτερα για συγγραφείς, και έχω την εντύπωση του déjà vu. Ό,τι διαβάζω κάπου το έχω ξαναδεί. Την αίσθηση της επανάληψης – για να μην πω αντιγραφής – μου δημιουργούν κυρίως πορτρέτα συγγραφέων που χαρακτηρίζονται ως maudits, καταραμένοι, μοναδικό άλλωστε κριτήριο που δικαιολογεί την ύπαρξή τους στις σελίδες τού lifestyle. Ο Ουάιλντ και η Γουλφ για τη σεξουαλικότητά τους, ο Κέρουακ και ο Μπουκόφσκι για την παραβατικότητά τους, η Πλαθ για τον περιπετειώδη θάνατό της, μέσα στην κουζίνα του γκαζιού. Είναι προφανές ότι η κοινή πηγή όλων αυτών των σχεδόν πανομοιότυπων κειμένων είναι μία, το Internet, ο παγκόσμιος ιστός. Είναι προφανές ότι ο συντάκτης δεν κάνει τίποτε άλλο παρά την αναζήτηση, την αντιγραφή και την επικόλληση, τηρεί κατά γράμμα την εντολή copy-paste. Και εκεί όπου ως πριν από λίγο καιρό έπρεπε να ήσουν γνώστης, να είχες μνήμη και ικανότητες προσανατολισμού μέσα στον κόσμο των ανομοιογενών πηγών, σήμερα δεν χρειάζεσαι τίποτε άλλο παρά να είσαι καλός χειριστής τεχνολογίας. Να βάζεις ένα όνομα σε μια μηχανή αναζήτησης, στο Google, και να έχεις αμέσως όσες πληροφορίες θέλεις…» και καταλήγει: «Έχουμε και πάλι σήμερα ανάγκη της τέχνης τού μοντάζ. Ιδιαίτερα οι δημοσιογράφοι, που διαθέτουμε πια στην άκρη των δακτύλων μας τόσο πλούτο πληροφοριών για ανθρώπους, έργα, τάσεις, ιδέες, κινήματα, εποχές, αντιμετωπίζουμε τη μεγάλη πρόκληση να ξαναγίνουμε συνθέτες, να συνθέτουμε τα περισυλλεγμένα στοιχεία και να δημιουργούμε νέους, εξαιρετικούς, απίθανους, ακόμη και πρωτότυπους συνδυασμούς. H απλή παράταξη των (αχώνευτων) πληροφοριών είναι ο εχθρός μας. Μας κάνει δημοσιογράφους copy-paste, κοινώς κοπτοραπτούδες των πληροφοριών».

Παρόλα αυτά δεν θα ήθελα να ονομάσω γενικά όσους υποπέφτουν στη λογική αυτή, ως «κοπτοραπτούδες πληροφοριών», όμως πρέπει σίγουρα να συμπεράνουμε ότι στην εποχή μας, όπου η πληροφορία δεν είναι τίποτα άλλο παρά η προέκταση των δακτύλων μας πάνω στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή, το προϊόν της εργασίας μας δεν είναι πια επεξεργασμένη πηγή γνώσης, αλλά κλεψίτυπες κόπιες εκείνου που συρράπτει πηγές και πληροφορίες και που βέβαια δεν τις αναπαράγει σωστά.

Διαβάζοντας και ξαναδιαβάζοντας αυτές τις πρώτες παραγράφους αναρωτιέμαι αν θα σας πείσω σχετικά με τον πρώτο λογικό συσχετισμό αυτού που κατανοώ ως αντίγραφο, ως κόπια (μάλλον εδώ θα πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας την σημασία του όρου copy), ενώ θα προσπαθήσω να συνδέσω την όλη συλλογιστική με τον όρο μιμίδιο (meme) που εισήγαγε ο Richard Dawkins (1976) στο βιβλίο του το «Εγωιστικό Γονίδιο». Αυτό που πιστεύω πως συμβαίνει εξαιτίας της προαναφερόμενης τακτικής, είναι ότι μια ολόκληρη κοινότητα, —μιλώ για την λογοτεχνική κοινότητα της Ελλάδας— μέσα από τα συστήματα, τις ιεραρχίες και τα δίκτυα της, προσπαθεί να πλεύσει πάνω σε μιμιδιακές νησίδες.

Και σπεύδω να επεξηγήσω τι είναι το μιμίδιο. Είναι το πολιτιστικό ισοδύναμο του γονιδίου και παράγεται από την ελληνική λέξη μνήμη. Τα μιμίδια ορίζονται σαν αυτοπαραγόμενες νοητικές πληροφοριακές δομές, ανάλογες με τα γονίδια στη βιολογία και μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τα ανεξήγητα μοντέλα της πολιτισμικής και ψυχολογικής μας συμπεριφοράς (Bjarneskans, Grőnnevik, et Sandberg). Επίσης αυτά δεν βρίσκονται υπό τον άμεσο έλεγχο μας και κληροδοτούνται μέσα από ένα συσχετιστικό ιστό που δομεί την κοινωνία. Στο New Hackers Dictionary, τα μιμίδια (memes) ορίζονται ως το μοντέλο ενός ξενιστή, ιδιαίτερα με τη σύνδεσή τους, ότι αυτά παρασιτούν στους ανθρώπους, όπως ακριβώς και ένας ιός (New Hacker’s Dictionary Jargon File, Version 4.3.1, 29.6.2001).

Ο Bjarneskans, Grőnnevik, and Sandberg (2000) στο άρθρο: «Ο κύκλος ζωής των μιμιδίων», υποστηρίζουν: «Τα μιμίδια έχουν έναν κύκλο ζωής όμοιο με των παρασίτων. Κατά την διάρκεια της φάσης μετάδοσης ή προσβολής αντιγράφονται σε έναν ξενιστή, όπως είναι ένα μήνυμα, ένα κείμενο, μια εικόνα, ένα email, ένας τοίχος, κ.λ.π. Όταν ένας δυνητικός στόχος αποκρυπτογραφήσει ένα μιμίδιο, δηλαδή διαβάσει το κείμενο, ακούσει το μήνυμα, τότε το μιμίδιο ενεργοποιείται και μολύνει το άτομο, ο οποίος γίνεται ένας νέος ξενιστής (η φάση της μόλυνσης). Σε κάποιο χρονικό πλαίσιο το μιμίδιο κωδικοποιείται σ’ έναν κατάλληλο ξενιστή και όχι απαραίτητα στο ίδιο μέσο που αποκρυπτογραφήθηκε και μπορεί να επεκταθεί για να μολύνει νέους στόχους και να δημιουργήσει νέους ξενιστές».

Τα είδη των πολιτισμικών στοιχείων τα οποία μας κληροδοτούν τα μιμίδια περιλαμβάνουν: ιδέες, συμπεριφορές, τάσεις, μόδες, θεωρίες, παιδεία, συνθήματα, πολιτικές, μάθηση, τέχνη, κ.λ.π. Γενικά τα μιμίδια μεταφέρουν κλισέ. Είμαστε άραγε ένας μολυσμένος πολιτισμός; Πώς θα το διαπιστώσουμε και πώς θα αντιμετωπίσουμε τη μόλυνση;

Κύρια όμως, τα μιμίδια είναι σύντομες συναισθηματικές φράσεις, οι οποίες υποκινούν συμπεριφορές, θέσεις και απόψεις. Έτσι για παράδειγμα οι προτάσεις: «το ποίημα είναι μεγάλο», «τα μικρά ποιήματα είναι πιο ακαριαία», «ένας ποιητής οφείλει να εκδίδει βιβλίο τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια», ανήκουν στη κατηγορία των προτάσεων που ακούμε σε εισηγήσεις ή διαβάζουμε σε δοκίμια ποιητών και κριτικών επαναληπτικά. Είναι δε, σύντομες και συναισθηματικές φράσεις, οι οποίες αν δεν επεξεργαστούν και δεν απομακρυνθούν άμεσα γίνονται κλισέ που βάζουν σε κίνδυνο το πεδίο αναφοράς τους˙ και βέβαια είναι εγωιστικά, αφού όπως ακριβώς τα γονίδια θέλουν να μεταβιβαστούν και ν’ αναπαραχθούν. Συνήθως δεν τα ενδιαφέρει (τα μιμίδια) τι συμβαίνει λόγου χάρη στον ποιητή που ακούει μια από τις παραπάνω συναισθηματικές κλισέ φράσεις, παρά μόνο η μεταβίβασή τους. Παρουσιάζουν λοιπόν ενεργητικότητα. Έτσι λοιπόν σας συμβουλεύω αν αναγνωρίσετε κάποιο, εξολοθρεύστέ το μόλις αυτό αρχίσει να πλησιάζει. Πώς; Κρυφτείτε. Αγνοήστε. Αναλύστε. Περιφρονήστε. Αποδείξτε κάτι άλλο. Επικρίνετε. Γενικεύστε.

Η Κική Δημουλά, βραβευμένη και πολυδιαβασμένη ποιήτρια, υποπτεύομαι πως μάλλον κάπως έτσι θα ενήργησε, την ώρα που το μιμίδιο «γράφεις μεγάλα ποιήματα» την πλησίασε επικίνδυνα, κάνοντάς την ν’ αμφιβάλλει ίσως για την αξία της ποίησής της, αφού: «τα μικρά ποιήματα είναι πιο ακαριαία». Έτσι στην ποιητική της συλλογή «Χαίρε Ποτέ» γράφει στο ποίημά της που τιτλοφορείται, αν μη τι άλλο, ως «Απολογητικό»:

Πώς ήθελα να ξέρω να γεννάω

μικρά ποιήματα.

Μου τα στερεί ο πολύλογος τρόπος μου.

Εσκεμμένος σαν προφυλακτικό

ν’ αποφύγει την επώδυνη σύλληψη

μη γίνει έναυσμα και αυτουργός

μιας ακόμη συντομίας…

Ένα μικρό ποίημα. Κι αν ο μη γένοιτο

δεν επαρκέσει τελικά το οξυγόνο

παρηγοριέσαι λες τουλάχιστον απέφυγε

εκείνον το χαμένο ποδαρόδρομο

που φάγανε στη μούρη τα μεγάλα

ξυπόλυτα δονκιχωτικά.

Τώρα αν η Κική Δημουλά εξολόθρευσε ή όχι το μιμίδιο, ίσως δεν έχει μεγάλη σημασία, αφού η αξία της ποίησής της παραμένει έξω από τα κλισέ και ανταμείβεται για τη διαφορετικότητά της από το αναγνωστικό κοινό, όσο κι αν σε κριτικά σημειώματα εμφανίστηκε ως φαινόμενο Χάρι Πότερ της ελληνικής ποίησης, δηλαδή ως ένας άλλος μιμιδιακός σχηματισμός στο μυαλό της κριτικού που της προσέδωσε τον χαρακτηρισμό.

Με ποιο τρόπο έγινε όμως αυτό; Η απάντηση προέρχεται από την συναισθηματική φράση ή φράση κλισέ (μιμίδιο) που είμαι αναγκασμένος να χρησιμοποιήσω, δηλαδή πως: «Η γνώση της γνώσης εξαναγκάζει» και αυτό έχει άμεση συσχέτιση με τις βιολογικές θεωρίες των Humberto Maturana και Francisco Varela για την αυτοποίηση και τη συνείδηση.

Η αυτοποίηση χρησιμοποιήθηκε σαν όρος για να περιγράψει την αυτο-αναπαραγωγή, δηλαδή ένα σύστημα που αναδημιουργεί, διατηρεί και ορίζει τον εαυτό του σε κάποιο χώρο. Όπως δηλαδή συμβαίνει σ’ ένα κύτταρο, σ’ έναν ζωντανό οργανισμό ή κατ’ επέκταση σε μια κοινωνία υπό την εποπτεία του όλου. Αυτό με απλούστερα λόγια σημαίνει ότι τ’ άτομα που απαρτίζουν ένα ανθρώπινο σώμα με την πάροδο των ετών γερνούν και αλλάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά. Και τούτο βιολογικά είναι η παραδεκτή συμπεριφορά του ανθρώπινου οργανισμού. Αν όμως αλλάζω ολοκληρωτικά, θα έπρεπε να αισθάνομαι και διαφορετικός, πράγμα που έχει αναλάβει να λύσει η διαδικασία της αυτοποίησης. Παρόμοια συμβαίνει και στις κοινωνίες ως συστήματα. Αλλάζουν στην πάροδο του χρόνου ολοκληρωτικά, αλλά παρόλα αυτά έχουν συγκεκριμένο περιβάλλον αυτο-αναφοράς και βέβαια αντίληψη του εγώ και του όχι εγώ. Δηλαδή ένα συγκεκριμένο μοντέλο του κόσμου τους και ταυτόχρονα ένα όριο ή καλύτερα ένα σύνορο το οποίο αποτελεί μέρος του οργανισμού της κοινωνίας. Ας το φανταστούμε κάτι σαν την μεμβράνη ενός κυττάρου.

Έτσι, είτε εμείς σαν ανθρώπινοι οργανισμοί, είτε οι πληθυσμοί που αποτελούν τις κοινωνίες, είτε η ίδια η κοινωνία είναι συντηρητικά συστήματα, τα οποία δεν καθορίζονται από τις εισροές που είναι δυνατόν να περάσουν από το σύνορο, από τη μεμβράνη, αλλά από μια ενδογενή αυτο-αναφορικότητα, η οποία θωρακίζει την ανθρώπινη ατομικότητα και την κοινωνία γενικότερα και την κάνει ανθεκτική στις αλλαγές και δυσπροσαρμοστική στην αλλαγή και στην επικοινωνία.

Η επικοινωνία είναι ο συζευκτικός πολτός, ο οποίος και δημιουργεί τον ιστό της ύπαρξης, συνδέοντας τα δίκτυα, τα μοτίβα, αναδύοντας τάξεις και ιεραρχίες μέσα από την ανάπτυξη του λόγου και κατ’ επέκταση της νόησης.

Υπάρχουμε μέσα από τον λόγο και διατηρούμε την ταυτότητα και την προσαρμογή μας μέσα από τον λόγο. Έτσι, κάθε μορφή λόγου που αναπτύσσεται σε συγκεκριμένες δομές όπως: επιστημονικός λόγος, κριτικός λόγος, φιλοσοφικός λόγος, λογοτεχνία, ποίηση, θρησκεία, κ.λ.π., ταυτοποιεί αυτούς που δύνανται να υπάρχουν μέσα από το αυτο-αναφορικό περιβάλλον του εκάστοτε λόγου. Αλλιώς παύουμε να υπάρχουμε ως επιστήμονες, κριτικοί, φιλόσοφοι, λογοτέχνες, ποιητές, ιερείς, κ.λ.π. και δεν έχουμε κανένα περιβάλλον αυτο-αναφοράς. Ο λόγος δεν αποκαλύπτει και δεν επεξηγεί απλά και μόνο τον κόσμο, αλλά κύρια δημιουργεί τον κόσμο και κατ’ επέκταση τον εαυτό μας σαν ύπαρξη μέσα σ’ αυτόν.

Έτσι καταλήγουμε στο εύλογο συμπέρασμα, το οποίο πλέον τίθεται ως αξίωμα και δεν χρήζει περαιτέρω αποδεικτικής διαδικασίας ότι ο λόγος είναι το μεγάλο όργανο, το ζωοποιό μέσο του Ευαγγελιστή Ιωάννη που γίνεται σάρκα. Κι αν με απασχολεί και γράφω ψάχνοντας να απεγκλωβιστώ από τη δύναμή του, είναι γιατί πάνω απ’ όλα είμαι ποιητής και εραστής αυτού του λόγου, είναι γιατί πρώτα-πρώτα η ποίηση είναι όπως λέει και ο Ελύτης.

2

Θα προσέξατε ότι πέταξα μες στο καζάνι της βιολογίας όλη την ύπαρξη της θεωρίας και απέτρεψα την ανάλυση του ποιητικού λόγου και της λειτουργίας της ποίησης σε θεωρητικό επίπεδο, γιατί στο δικό μου αυτοαναφορικό περιβάλλον έχω βιώσει σαν εμπειρία τη μαγεία του ποιητικού λόγου, είτε ως αναγνώστης, είτε ως ποιητής, δηλώνοντας ευθαρσώς ότι είμαι υπέρμαχος της θέσης πως η ποίηση αλλάζει τον κόσμο, αλλά ο κόσμος μέσα από την ενδογενή αυτo-αναφορικότητά του αντιστέκεται στην αλλαγή.

Ποια είδους μαγεία συμβαίνει στο ποίημα που δε συμβαίνει σε κανένα άλλου είδους λόγο. Τι τοποθετεί το ποίημα στην κάψουλα του χωροχρόνου επιτρέποντάς του να ταξιδεύει ανάλογα με τα καύσιμά του; Τι είναι αυτό που τοποθετεί την ποίηση στην κορυφή της πυραμίδας των τεχνών; Γιατί το ποίημα αντιστέκεται στη μάζα, στη κατανάλωση και βρίσκεται στις μέρες μας εκτός της εκδοτικής βιομηχανίας; Θα μείνει η θα εκλείψει ο ποιητής ως είδος και η ποίηση ως τέχνη;

Σπεύδω να πάρω μια βαθιά ανάσα. Έχω να πολεμήσω υποθέτω με τα φαντάσματα αυτών που βαφτίζουν γενιές και τοποθετούν τις μιμιδιακές τους ταμπέλες χαράσσοντας προλεγόμενα και κριτικές. Πρέπει από τη μια μεριά να υπερασπιστώ την ίδια την ποίηση ως το μέγιστο όργανο κι απ’ την άλλη να φροντίσω να μην καταργήσω αυτούς που την παρέδωσαν στα χέρια μου, έστω κι αν την κληροδότησαν με σωρούς συναισθηματικών κλισέ.

Ας υποθέσουμε ότι η εξωτερική ταυτότητα που μου αποδίδεται είναι αυτή της γενιάς του 90,η οποία και έχει χαρακτηριστεί ως αθέατη γενιά ή γενιά που έχει περιπέσει σε αφάνεια, σύμφωνα με έναν εκπρόσωπο και ποιητή της, τον Βασίλη Αμανατίδη (περιοδικό Εντευκτήριο, τεύχος 53) και ας επικεντρωθούμε στον συλλογισμό της Αγγελικής Κωσταβάρα, στο προλογικό σημείωμα της Ανθολογίας Ποίησης της Γενιάς του 90 (Εκδόσεις Μανδραγόρας), η οποία τιτλοφορείται «Η Γεωμετρία μιας Αθέατης Γενιάς», πως πρόκειται για παράδοξο φαινόμενο: μια ολόκληρη γενιά να κηρυχθεί σε αφάνεια! Σα να είναι ποτέ δυνατόν, να υπάρξει συλλογικό κενό ποιητικής δημιουργίας, με οποιαδήποτε έννοια και αν το εκλάβει κανείς. Και συμπερασματικά ολόκληρο το οικοδόμημα της υπόθεσης να καταρρέει από τα «σημαντικά βιβλία» που εξέδωσε η αθέατη γενιά εμφανιζόμενη παντοιοτρόπως σε όλα τα έντυπα και ηλεκτρονικά Μ.Μ.Ε, γιατί απλά, ορισμένοι από τους ποιητές και τους συντρόφους αυτής της γενιάς εφεξής και με κορύφωση τα επόμενα δέκα χρόνια θα ορίζουν τον έντυπο και ηλεκτρονικό χώρο όχι γιατί θα έχουν την αξία της γνωστικής τους ωρίμανσης αλλά γιατί είναι φυσικό και επόμενο, εφόσον ο άνθρωπος γερνά ν’ αντικαθίσταται παραδίδοντας την σκυτάλη, στη δική μας περίπτωση την πέννα ή το μικρόφωνο. Έτσι ο χαρακτηρισμός αθέατη γενιά είναι ανίσχυρος, επίπλαστος, διακινδυνευμένος και δεν ανήκει σε ποιητές. Ατυχής ως σύλληψη για ομαδοποίηση ο τίτλος αθέατη γενιά από τους υπεύθυνους της Ανθολογίας της Γενιάς του 90. Ευτυχής η σύλληψη της παραδοξότητας από την πλευρά της Αγγελικής Κωσταβάρα και η μελέτη αυτού ως φαινομένου.

Εντούτοις αν η γενιά του 90 διαδέχθηκε τη γενιά του 80 και αυτή τη γενιά του 70, τότε μιλούμε για δεκαετίες ποίησης, επειδή δεν μπορούμε να μελετήσουμε επαρκώς ότι το κλισέ, το μιμίδιο της γενιάς δεν μπορεί να συνταιριαστεί με την αισθητική της μηδενικής διάστασης και τον ψηφιακό στοχασμό, ο οποίος ξεπηδά μέσα από τη συλλογική διαδικτυωμένη μνήμη του υπερυπολογιστή της ανθρωπότητας.

Κι αν μιλούμε για διαδικτυωμένη μνήμη η οποία φαντάζει ως πολύπλοκη δομικά, εντούτοις καθόλου δεν συγκρίνεται με τη μιμιδιακή συμπεριφορά της κουλτούρας που μας κληροδότησε η γενιά του 70 και του 80 και μιλώ ευθαρσώς για την διαπλεκόμενη μνήμη, η οποία λειτουργεί με τις λυχνίες της ανταποδοτικότητας και στη διαδικασία μόλυνσης μολύνει και το αναγνωστικό κοινό.

Για να υπερασπιστώ το παραπάνω συμπέρασμα εκτός από την απλή εμπειρική παρατήρηση ενός σκεπτόμενου ανθρώπου, (η οποία σημειώνω πως δεν είναι επιστημονικά ορθή), θα δανειστώ και τα λόγια του ποιητή Δημήτρη Δημητριάδη, ο οποίος στην ερώτηση του δημοσιογράφου Γιώργου Καλιεντζίδη αν στην λογοτεχνία έχει περισσέψει η κακογουστιά απαντά μεταξύ άλλων: «Όχι μόνον έχει περισσέψει, αποτελεί πλέον την ουσία της. Περισσεύει επειδή επιβραβεύεται συνεχώς, επιβραβεύεται για να ενθαρρύνεται, ενθαρρύνεται για να συνεχίσει ακάθεκτη, ασυναγώνιστη. Και επιβραβεύεται όχι μόνο από ανθρώπους οι οποίοι επωνύμως την επιβραβεύουν, αλλά και από μία μαζική υποστήριξη…». Δυστυχώς αυτό είναι το φαινόμενο της κατάργησης του ορίου των αυτοποιητικών συστημάτων. Η μεμβράνη είναι πλέον διάτρητη και αναγκαστικά το ον, η ομάδα, η κοινωνία θα πρέπει να περάσει από κρίση για να μπορέσει να αναδημιουργήσει αυτό το όριο. Θα πρέπει να επανεφεύρει το μέγιστο όργανο του λόγου, να τροποποιήσει το παραδομένο, να το εξαγνίσει από τα κλισέ και τις μιμιδιακές συμπεριφορές, ν’ αποτάξει αυτό που λέγεται στείρα παράδοση και να επαναδημιουργήσει έναν νέο κώδικα, ο οποίος θα μπορέσει ν’ αντισταθεί για όσον καιρό αντέχει στις νέες φάσεις μόλυνσης από νέα μιμίδια που αιωνίως θα εμφανίζονται, θα παρασιτούν και θα αντιγράφονται.

3

Η ποίηση δεν μπορεί να οριστεί μέσα από την θεωρία, είτε αυτή είναι κοινωνιολογική, είτε λιγκουιστική (γλωσσική), είτε αισθητική, δηλαδή αφορά το περιεχόμενο και τη μορφή. Ο χώρος έργου της ποίησης σύμφωνα με τον Heidegger είναι η γλώσσα και η ουσία της κατανοείται αναγκαστικά από αυτή. Το ομιλείν είναι όμως η ουσία της ποίησης; Ο Heidegger επεξηγεί: «όχι ένα οποιοδήποτε ομιλείν, παρά εκείνο, μέσω του οποίου εμφανίζονται όλα αυτά στο Ανοικτό, για τα οποία εμείς μετά στην καθημερινή γλώσσα μιλάμε και διαπραγματευόμαστε. Ως εκ τούτου η ποίηση δεν αποδέχεται την γλώσσα ως υποχείρια πρώτα ύλη, παρά η ίδια η ποίηση καθιστά πρώτα δυνατή τη γλώσσα.».

Η ποίηση δεν επιδέχεται ορισμούς, ανθίσταται σε αυτούς γιατί αποτελεί σχηματισμό, αποκρυστάλλωση του πυρηνικού υλικού της ύπαρξης και της εκδήλωσης. Γι’ αυτό το λόγο άλλωστε, εμφανίζεται πολλές φορές ως προϊόν εξωαισθητηριακής αντίληψης, προϊόν ιερής δόνησης, διονυσιακή μέθεξη. Η ποίηση είναι η θέαση του Αγαθού και αυτό που ορίζουμε προσπαθώντας να την προσεγγίσουμε, είναι τα επίπεδα της αποκρυστάλλωσής της μέσα από τα φίλτρα της γλώσσας, της ιστορικότητας και της γνώσης.

Περαιτέρω θα μπορούσα να πω πως η ποίηση αντιστέκεται στο χώρο και στο χρόνο, γι’ αυτό και αποτελεί την ουσιαστικότερη μορφή του λόγου και είναι ανώτερη από την πρόζα και τα είδη της. Εάν μολαταύτα κάποιος πει πως η σημερινή ποίηση πλησιάζει μορφολογικά την πρόζα, ίσως δεν θα έχει άδικο, αλλά θα πρέπει να κρίνει έχοντας υπόψη του την ιστορική εξέλιξη και την τρέχουσα υφή της πρόζας. Τότε θα κατανοήσει πως η ποίηση λαμβάνει το σχήμα της πρόζας για να την ανανεώσει, να τη διασώσει, για να μπορέσει ή ίδια να αναλυθεί και να εξελιχθεί. Δηλαδή η ποίηση είναι μια εγωιστική, αρσενική δύναμη. Είναι το σοκ, η ενέργεια που δεν θ’ αφήσει την ανθρώπινη ύπαρξη και την κοινωνία στην ενέλιξη της εντροπίας, στο θερμικό θάνατο του συστήματος. Η ποίηση θα τροφοδοτεί με ενέργεια κάθε φορά που φτάνουμε στο κρίσιμο σημείο. Είναι ενδιαφέρον όμως το τι θα ορίσουμε ως κρίσιμο σημείο.

Πιστεύω, εικάζω, έχω την πεποίθηση έστω, πως κρίσιμο, είναι το σημείο όπου η πρόζα, το μυθιστόρημα, η αφήγηση, η νουβέλα αρχίζουν να καταγράφουν γεγονότα, τα οποία θα είναι παρωχημένα, ως και εξαφανισμένα στα επόμενα δέκα ή είκοσι χρόνια. Δηλαδή το περιβάλλον αναφοράς είναι σαφές, ορισμένο και αναγκαστικά φθαρτό σε σύντομο χρονικό διάστημα. Σήμερα τα πράγματα εξελίσσονται με ταχύτερους ρυθμούς. Η εποχή μας είναι πληροφοριακή, τηλεματική και η πρόζα που την χαρακτηρίζει είναι φτηνή, γιατί επικεντρώνεται στην ύλη και απομακρύνεται από την ιδέα. Ο δημιουργός, ο συγγραφέας, θα έπρεπε κανονικά να γράφει με σκοπό να φωτίσει τις σκοτεινές πλευρές του εαυτού του, να γνωρίσει τον εαυτό του. Το περιβάλλον αυτοαναφοράς είναι η επιδερμίδα, ο φλοιός θα λέγαμε. Ο συγγραφέας καταγράφει την αντανάκλαση των μορφών της πλατωνικής σπηλιάς από μια συγκεκριμένη οπτική. Στην πρόζα οι άνθρωποι έχουν ταυτότητα, μοιάζουν με κάτι, έχουν μια εικόνα. Επίσης κινούνται σ’ έναν ορισμένο χώρο, σ’ ένα ορισμένο χρόνο, μέσα σε μια κατά συνθήκη κατασκευασμένη πραγματικότητα. Κι αν προέβαλε ο μαγικός ρεαλισμός και έβαλε δυο ήρωες να πετάνε την ώρα της ερωτικής περίπτυξης, δίνοντας στην αφήγηση μια νότα ποίησης, αυτοί όφειλαν και πάλι να επιστρέψουν στο κρεβάτι όπου απογειώθηκαν.

Ποιος μπορεί να διαβάσει σήμερα Βερν, Ασίμωφ, Κλαρκ, πέρα από την απλή περιέργεια ή ίσως την κατά σύμπτωση ανάγνωση; Αυτοί καταργήθηκαν από την ίδια την ιστορική εξέλιξη. Μοιάζει μ’ αυτό που λέει ο Ελύτης: «Βρισκόμαστε μακριά από την εποχή που ο άνθρωπος ονειρευόταν ένα πουλί. Από τη στιγμή που πέταξε το πρώτο αεροπλάνο, εκείνος έχασε τα φτερά του…».

Ποιος θα διαβάσει σήμερα ελληνική πρόζα που κινείται στην πρώτη μεταπολεμική εποχή, στην μετεμφυλιακή περίοδο; Θα ενδιαφέρουν άραγε οι ιστορίες των παππούδων μας ή έστω των πατεράδων μας; Κι αν διαβάσει κανείς για πόσο χρόνο το πεζό θα επιβιώσει; Γι’ αυτό το λόγο η πρόζα αρχίζει να χρησιμοποιεί φτηνά τεχνάσματα για να κατέλθει στη σπηλιά. Καταλύει το σώμα και ασχολείται μόνο μ’ αυτό. Το κακοποιεί ή το χρησιμοποιεί εκτενώς για να πλησιάσει το αντικείμενό της. Η εκδοτική βιομηχανία στρέφει τους συγγραφείς στο κέντρο ενός συστήματος αστέρων, σα να ήτανε ηθοποιοί. Έτσι πια ακόμα και στην Ελλάδα οι φωτογραφήσεις των συγγραφέων για τα διαφημιστικά φυλλάδια προώθησης, αρχίζουν να θυμίζουν αστέρες τεχνητού φωτός. Θεληματικό χαμόγελο, αινιγματική στάση, συνήθως ξένη από τα πιστεύω του συγγραφέα, αλλά απαραίτητη για τα κύρια ράφια και τις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων. Όποιος όμως κατοικεί στο σώμα και εγκλωβίζει το λόγο στο σώμα δεν μπορεί να πλησιάσει διόλου την ιδέα.

Ο ποιητής από την άλλη μεριά, συνήθως δεν εμφανίζεται πουθενά. Δεν έχει φωτογραφία και πολλές φορές βιογραφικό στο οπισθόφυλλο ή στο αυτί του ποιητικού του βιβλίου. Γιατί πρωτίστως ο ποιητής, έστω κι αν είναι αυθεντικός δημιουργός αυτού που καταθέτει, γνωρίζει ότι η πηγή του υλικού του είναι ενεργειακή, ουσία καθαρή, η οποία αποτελεί μέρος μιας συλλογικής. Γιατί η έκθεση του θα συνεχιστεί για πολλά χρόνια μετά την έκδοση του βιβλίου και αυτό το γνωρίζει καλά από την στιγμή του ποιητικού του άλγους. Ο πόνος του ποιητή να αποκρυσταλλώσει στο προτελευταίο επίπεδο τον λόγο – το τελευταίο είναι η τυπογραφική μορφή που λαμβάνει στο βιβλίο – στο επίπεδο της καθομολόγησης επάνω στο χαρτί ή στην οθόνη του υπολογιστή, είναι αρκετός να τον αποκάμει.

Η ποίηση είναι διαφορετική υπόθεση. Όπως είπε η Πλαθ στην ποίηση πρέπει να πεις μόνο τα ουσιαστικά. Έχεις συγκεκριμένο χώρο και πρέπει να πας κάπου. Λέγοντας όμως τα ουσιαστικά σκιαγραφείς μια σκιά που ενεργεί ή πάσχει, τον ήρωα ενός ποιήματος και δυστυχώς δεν μπορείς να του βάλεις έναν ανεμιστήρα, δεν πρέπει να του βάλεις έναν ανεμιστήρα να του φυσάει τα μαλλιά, γιατί αυτό δεν είναι ουσιαστικό και δημιουργεί συγκεκριμένο περιβάλλον περιορίζοντας το ποίημα, κάνοντάς το ανάπηρο εκ προοιμίου, θνησιγενές. Γιατί στο ποίημα υπάρχει ένας διακριτός παλμός, ένα στιγμιαίο βύθισμα στο πυρήνα.

Η Βιρτζίνια Γουλφ στο δοκίμιο της «Πώς πρέπει να διαβάζει κανείς ένα βιβλίο;», γράφει: «Η επίδραση της ποίησης είναι τόσο δυνατή και άμεση που για μια στιγμή δεν υπάρχει άλλη αίσθηση εκτός από αυτή του ποιήματος. Τι ανεξιχνίαστα βάθη περιδιαβαίνουμε τότε –πόσο ξαφνικό και απόλυτο είναι το βύθισμα μας! Εδώ δεν υπάρχει τίποτα να κρατηθείς, τίποτα που ν’ αναστείλει την πορεία σου. Η μαγεία της πεζογραφίας είναι σταδιακή, η επίδραση της προσχεδιασμένη, όμως κανείς δεν διερωτάται ποιος έγραψε αυτές τις γραμμές όταν τις διαβάζει… Ο ποιητής είναι σύγχρονος μας. Η ύπαρξη μας για μια στιγμή επικεντρώνεται και ορίζεται απ’ αυτή (ποίηση), όπως και σε κάθε βίαιη εναλλαγή των προσωπικών μας συγκινήσεων…». Ο ποιητής έστω κι αν έχει προδιαγράψει το αντικείμενο του ποιήματος, ωστόσο αυτό κατά την διάρκεια της εσωτερικής του θέασης γίνεται σχεδόν πάντα αφηρημένο, εκτός κι αν το ποίημα ανήκει στην κατηγορία εκείνη των εξομολογητικών κειμένων, όπου την αφαίρεση επιτελεί η ελλειπτική σύνταξη των λέξεων που μετεωρίζονται για να γίνουν το αίμα και να ζωοποιήσουν το σκελετό της φόρμας που επιλέγει ο δημιουργός.

Ο Ουμπέρτο Σάμπα στο δοκίμιο του «Τι μένει να κάνουν οι ποιητές», λέει: «…Ενώ δηλαδή μιλώντας για ένα μυθιστόρημα, για ένα διήγημα, για ένα έργο τέχνης ή στοχασμού, αναφέρουμε μονάχα τα γεγονότα, τα αισθήματα ή τις ιδέες που εκφράζονται σε αυτά, αντιθέτως, μιλώντας για έναν ποιητή ούτε λίγο ούτε πολύ επαναλαμβάνουμε τους ίδιους του τους στίχους…». Έτσι καταλήγει φανερό ότι το όχημα ενσάρκωσης του ποιητικού λόγου, το ποιητικό σώμα ακούσιο μεταφέρεται στο χωροχρόνο. Ταυτόχρονα επειδή ο στίχος έχει εγγενή φανερό ή μη, αισθητό ρυθμό, εγγράφεται ευκολότερα στη μνήμη και αποδίδεται πρωτότυπα και όχι σαν αντιγραφή – αποτέλεσμα της εποπτείας του εκάστοτε που τον απαγγέλλει. Η από μνήμης απαγγελία ενός στίχου κατά την διαλογική συνεύρεση δυο ή και περισσοτέρων ανθρώπων, έχει σχεδόν την ίδια δυναμική που θα είχε η ανάγνωση από το τυπογραφικό δελτίο καθ’ επιλογή του αναγνώστη.

Η λέξη επιλογή μου φέρνει στο νου τα ράφια της ποίησης των μεγάλων Αθηναϊκών βιβλιοπωλείων που δεν θα κατονομάσω, αλλά θα οριοθετήσω στον εκδοτικό άξονα της οδού Σόλωνος και στους πνευματικούς δρόμους της πρωτεύουσας, δηλαδή την Οδό Πανεπιστημίου και την οδό Ακαδημίας και βέβαια όλες τις άλλες οδούς που διασταυρώνονται σε αυτή τη νοητή ευθεία από την πλατεία Ομονοίας έως και την πλατεία Συντάγματος. Και θα μιλήσω γι’ αυτά, γιατί τα περιφερειακά βιβλιοπωλεία δεν γνωρίζουν τη λέξη ποίηση, έστω κι αν επιχειρούν σε μια χώρα που έχει δυο νόμπελ ποίησης και την μεγαλύτερη ποιητική παράδοση στην ιστορία του ανθρώπου. Σε αυτά λοιπόν τα κέντρα εμπορίου, η εκδοτική βιομηχανία έχει εκτοπίσει την ποίηση σε στενές κλίμακες με ράφια. Κι εκ πρώτης άποψης αυτό ακούγεται μεταφορικά ποιητικό. Δηλαδή για να διαλέξει κάποιος ένα βιβλίο ποιητικό θα πρέπει ν’ ανέλθει από μια στενή σκάλα. Στην πραγματικότητα όμως η ποίηση έχει εξοστρακιστεί εκεί, γιατί είναι το πιο επικίνδυνο είδος της λογοτεχνίας. Είναι εκείνος ο λόγος που εκπολιτίζει, αναδημιουργεί, ανυψώνει. Είναι η γλώσσα του λαού που κατανοεί ότι η λέξη που κρεμιέται κάθε στιγμή στο στόμα του έχει τη δύναμη να αλλάξει τον κόσμο. Υπάρχουμε μέσα από το λόγο που αρθρώνουμε.

Αντίθετα οι στήλες με τις νέες εκδόσεις, τα κατ’ επίφαση ευπώλητα, οι υπερμεγέθεις προθήκες με διαφημίσεις που κατασκευάζουν υπηκόους, τα βιβλία σήμερα γενικά, γραμμένα κατά το πλείστον πρόχειρα, χειραγωγούν ένα λαό, ο οποίος όπως λέει και ο Πάουντ: «όταν ένας λαός συνηθίζει σιγά-σιγά τον τσαπατσούλικο τρόπο γραφής, είναι ένας λαός που πάει να χάσει τον έλεγχο είτε του περιβάλλοντός του, είτε του εαυτού του…» και αυτό είναι ότι πιο επικίνδυνο συνέβη στην ιστορία της γραφής, αφού αν συνδέσουμε την βιολογική θεωρία της αυτοποίησης και τη χρησιμοποιήσουμε ως δημιουργική μεταφορά, κατανοούμε ότι δεν υπάρχει περιβάλλον αυτοαναφορικότητας και από την άλλη διαρρηγνύεται η μεμβράνη και καταργείται η εσωτερική κλειστότητα που είναι αναγκαία για τη διατήρηση της ομοιοστασίας. Αυτό μας κάνει μάζα, όχλο.

Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο αναδύεται ο χαρακτήρας του ποιητή, ο οποίος σύμφωνα με τον Philippe Van Tieghem, παλεύει ανελέητα ενάντια στις τεχνικές δυσκολίες, υποχρεώνεται, καθώς το ένστικτό του χαλιναγωγείται ή λοξοδρομεί αδιάκοπα, να θέτει στον εαυτό του χίλια προβλήματα που τον αναγκάζουν να μελετά και συχνά ν’ ανακαλύπτει τη λειτουργία του πνεύματός του και συνεχίζοντας ο Van Tieghem λέει: «Η ποιητική εργασία όχι μόνο θ’ αποκαλύψει στον ποιητή τον άνθρωπο, αλλά θα τον μεταμορφώσει… Αν ο ποιητής έγραφε μόνο για τον εαυτό του, η ανακάλυψη του εαυτού του ή η επίδραση της τέχνης πάνω του θα ήταν σχετικά απλή υπόθεση. Αλλά ο ποιητής είναι υποχρεωμένος να αρέσει σε κάποιο κοινό, είτε πρόκειται για πλήθος είτε για μια elite».

Ο ποιητής σήμερα βέβαια απευθύνεται σε μια ελίτ, σε μια κάστα ανθρώπων που διαβάζουν –ακόμα δεν έχω καταλάβει αν διαβάζουν από υποχρέωση ο ένας τον άλλο. Ο ποιητής σήμερα απευθύνεται στους ποιητές, σε κάποιους από τους λογοτέχνες (όχι σε όλους σίγουρα) και βέβαια στους κριτικούς. Οι κριτικοί υπάρχουν γιατί υπάρχουν οι ποιητές και είναι τόσο αναγκαίοι για το ποιητικό έργο, όσο και η ίδια η διαδικασία εξόρυξης αυτής της πρωθύλης που κάμει ποίηση. Έτσι λοιπόν εκτός ορισμένων εξαιρέσεων ο βίος ενός ποιητή που εκδίδει το πρώτο του βιβλίο στην ηλικία των τριάντα ετών είναι κάπως έτσι: Θα εκδώσει ένα πρώτο βιβλίο, συνήθως με δικά του έξοδα, θα το αποστείλει με τη βοήθεια του εκδότη στον κριτικό μηχανισμό και στους ενεργούς ποιητές, θα αρχίσει ο διάλογος και θα ετοιμαστεί για ένα δεύτερο βιβλίο ποίησης. Πόσα αντίτυπα θα πουλήσει στο βιβλιοπωλείο; Αυτό στην πραγματικότητα δεν τον ενδιαφέρει και δεν πρέπει να τον ενδιαφέρει. Γιατί το ποιητικό βιβλίο όπως προείπα μεταφέρει ακούσιο το ποιητικό σώμα με το αίμα και τη σάρκα του στο χωροχρόνο. Επιβιώνει και χωρίς τον ποιητή.

Συνήθως αν ο ποιητής έχει να συνδιαλεχθεί ικανοποιητικά με την ελίτ στην οποία απευθύνεται, μετά το τρίτο ή τέταρτο ποιητικό βιβλίο αρχίζει να εξακοντίζει το πυρηνικό του υλικό και στην εξωτερική στιβάδα, αυξάνοντας έτσι το αναγνωστικό του κοινό και δημιουργώντας όλο και περισσότερους αναγνώστες, οι οποίοι περιμένουν την παραμυθία του επόμενου βιβλίου του. Συνήθως όμως συμβαίνει ο ποιητής να έχει γεράσει και η κατάβασή του στη σπηλιά της πρωθύλης να μεταγράφει την συνδιαλλαγή του με το θάνατο και να του παραδίδεται υπερβαίνοντάς τον.

Τα παραπάνω δεν είναι ασφαλώς μόνο δική μου παρατήρηση. Συνήθως μουρμουρίζονται σε ποιητικές και λογοτεχνικές συγκεντρώσεις, αλλά ουδέποτε καταγράφονται στα σύγχρονα περί ποιήσεως κείμενα. Ο ποιητής Στέφανος Μπεκατώρος στην εισαγωγή – πρόλογο του για τα δοκίμια του Τ. Σ. Έλιοτ συγκεντρώνει τέτοιου είδους απόψεις και ανάμεσά τους απομονώνω τα εξής: «…η σημερινή ποίηση, όπως την έχουμε μάθει μέσα στα τελευταία τριάντα μεταμοντέρνα χρόνια του 20ου αιώνα –με εξαιρέσεις φυσικά—, γίνεται ολοένα και πιο μηδενιστική, πιο αντιπνευματική, πιο α-ηθική, πιο αθεϊστική, δηλαδή ολοένα και περισσότερα αποξενώνεται από τα μείζονα ζητήματα της ζωής και των ανθρώπων (όχι του ανθρώπου γενικώς και αορίστως). Είναι μια ποίηση χωρίς ομφάλιο λώρο… Μια ποίηση υλιστική, που δεν αποβλέπει πουθενά, παρά μόνο στην έκφραση της ποιητικής ενόχλησης του ποιητή από τα ενδόμυχα και τα ερωτικά του, καθώς και από το «περιβάλλον», που δεν τον διαβάζει, που δεν τον προσέχει, που δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτόν (μα για ποιους και για τι ενδιαφέρεται αυτός;) που δεν τον αφήνει να δοξασθεί! Ποίηση που αποβλέπει δηλαδή στον εαυτό της, «the love of art for its own sake», που δεν γράφεται από πνευματικούς ανθρώπους, αλλά από «καλλιτέχνες» και μήτε καν από διανοούμενους…, αλλά από αλλόκοτα υβρίδια «επαγγελματιών» και παρασίτων, οι οποίοι αφού η ποίηση δεν είναι ευπώλητη στρέφονται προς το πλέον ευπώλητο είδος (την πεζογραφία) και κατ’ εξοχήν προς τις δημόσιες σχέσεις και την διαπλοκή… με κάθε λογής εξουσίες (ο καθείς και τα «μέσα» του) και γίνονται ποιητές καθεστωτικοί, «εξουσιακοί» … ό,τι πιο αντιποιητικό και αντιπνευματικό δηλαδή. Η συμπεριφορά αυτή εξηγεί και την απόλυτη σιωπή τους… Αποφεύγουν να εκτίθενται οι άνθρωποι, προσέχουν με όλους να τα έχουν καλά, δεν έχουν ουσιαστικά καμία ιδεολογία, καμία πίστη, κανένα συλλογικό όραμα, μιαν έγνοια μόνο: βραβεία, μεταφράσεις, ταξίδια-συνέδρια, πωλήσεις, δημοσιότητα – όπως το σύνολο σχεδόν των «διανοουμένων» στον τόπο μας.».

Οι παρατηρήσεις του κ. Μπεκατώρου είναι σκληρές, αλλά αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας, τέτοιες παρατηρήσεις θα πρέπει να τις λάβουμε σοβαρά υπόψη μας.

4

Η ποίηση δεν είναι καθόλου το αποτέλεσμα μια καρτεσιανής φιλοσοφίας, ανθίσταται γενικά στις φιλοσοφίες και τις ξεγελά πάντα για να επιβιώσει. Φοράει το ένδυμα του εκάστοτε ρεύματος, του υπερρεαλισμού, του μοντερνισμού, του μεταμοντερνισμού, γίνεται αντικείμενο αποδόμησης αλλά στην ουσία όλα αυτά είναι στο σκελετό, στη μορφή. Στο βάθος, στη σημαντικότητα, ζωοποιείται από τ’ αντικείμενα του συλλογικού ασυνείδητου του Γιουνγκ, από το σκοτάδι και το φως της πλατωνικής σπηλιάς, από εικόνες και σχήματα που δεν είναι θεωρητικές αλλά αξιωματικές αντιλήψεις ενυπάρχουσες στη διάνοια, αυθύπαρκτα διανοητικά σχήματα. Ο ποιητής έχει λοιπόν μία μοναδική υπεραίσθηση, να μπορεί να βλέπει απευθείας στην πηγή του φωτός και θα είναι χρήσιμο να δανειστώ έναν όρο από τα εσωτερικά δόγματα της θεοσοφίας και να ονομάσω αυτή την υπεραίσθηση, διόραση.

Οι ποιητές στην Πλατωνική Πολιτεία θεωρούνται επικίνδυνοι για την ιδεατή πόλη και απομακρύνονται. Ο Πλάτωνας θεωρεί ότι δεν μπορούν να διαχωρίσουν το περιεχόμενο των στίχων τους από το περιεχόμενο του υπαρκτού κόσμου και τους θεωρεί διαφθορείς. Ο Eric Havelock (1963) στο πρόλογο του για τον Πλάτωνα ακολουθεί μια εμπνευσμένη κατεύθυνση, διερωτώμενος γιατί ο έλληνας φιλόσοφος επιμένει τόσο πολύ ότι οι ποιητές πρέπει να διωχθούν από τη δημοκρατία. Ο Havelock θεωρεί ότι η ποίηση σχετίζεται με την προφορική κουλτούρα και συνεπώς με μια ρευστή, ευμετάβλητη, περιστασιακή και διασκορπισμένη υποκειμενικότητα. Ο Πλάτωνας θέλει να καθορίσει μια σταθερή, ευσταθή, αμετάβλητη πραγματικότητα και για να το κάνει αυτό χρειάζεται ένα σταθερό, συνεπές, ευσταθές υποκείμενο για να τη συλλάβει. Έτσι, οι ποιητές πρέπει να φύγουν επειδή ακριβώς μέσω των γλωσσικών τους παρεμβολών παράγουν ακριβώς το είδος του υποκειμένου που ο Πλάτωνας δεν θέλει και δεν μπορεί να ανεχτεί.

Από την άλλη μεριά ας μου επιτραπεί η αυτούσια κατάθεση ενός αποσπάσματος του καθηγητή Δ. Ν. Μαρωνίτης από άρθρο του που δημοσιεύτηκε το 2002 στο περιοδικό Φιλόλογος σχετικό με την διδασκαλία της ποίησης στη μέση εκπαίδευση, το οποίο πιστεύω ότι ίσως επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό μου για τον ποιητικό λόγο και κατ’ επέκταση για τον ποιητή. Ο Δ. Ν. Μαρωνίτης γράφει τα εξής (κι ας φαίνεται αυτή η δοκιμιακή απόπειρα ως τη γραφή του Ηροδότου):

«…Προτείνω να εντάξουμε τον ποιητικό λόγο σε δυο ακραία όρια (ας πούμε: πόλους) της γλωσσικής μας έκφρασης. Στο ένα άκρο βρίσκεται ο προφορικός λόγος. στο άλλο η δόκιμη και έντεχνη γραφή. Η συγγένεια λοιπόν της ποίησης με τον προφορικό λόγο ελέγχεται, κατά τη γνώμη μου, σε πολλά επίπεδα:

1) Ο προφορικός λόγος στηρίζεται εξ ολοκλήρου στην εκφορά και στην ακρόαση. τούτο, μερικώς τουλάχιστον, ισχύει και για την ποίηση, προπαντός όταν διδάσκεται σε σχολικό περιβάλλον.

2) Ο προφορικός μας λόγος (ο κοινός και καθημερινός) είναι εξ ορισμού ολιστικός, αναφέρεται δηλαδή αδιακρίτως σε όλα τα θέματα που μας απασχολούν και ανταποκρίνεται σε κάθε λογής ερεθίσματα. ολιστικός όμως είναι και ο ποιητικός λόγος, ο οποίος θεματικά δεν περιορίζεται από απαγορευτικές εντολές, όπως συμβαίνει λ.χ. με τον επιστημονικό λόγο.

3) Ο προφορικός λόγος είναι κατά κανόνα ενστικτώδης και συναισθηματικός. σε τούτο το σημείο πλησιάζει πολύ την ποίηση, όπου ακόμη και οι ιδέες συναισθηματοποιούνται.

4) Τέλος, ο προφορικός λόγος, επικουρούμενος και από σωματικές κινήσεις, ενέχει ένα είδος ρυθμού, που τον συνέχει και τον χρωματίζει, εμπεριέχει δηλαδή την ανάσα του. αναλόγως και στην ποίηση υπόκειται (πέρα από τον εξωτερικό, μετρικό ρυθμό) και μια εσωτερική αναπνοή, που την ρυθμίζει ποικιλοτρόπως…

Προχωρώ τώρα στη συνάφεια της ποίησης με τον άλλο πόλο της, την ασκημένη γραφή. Στην οποία το ποίημα δεν οφείλει μόνο τη συνεχώς εξελισσόμενη ρητορική του αλλά και την ανάδειξη της κρυφής του ουσίας. Γιατί, μέσω κυρίως της βασανισμένης και βασανιστικής γραφής, αποκαλύπτεται το βιογλωσσικό υπόστρωμα της ποίησης. Σ’ αυτό το αδιαχώριστο πλέγμα βιώματος και γλώσσας καταδύεται το γραφόμενο ποίημα και αυτό ανασύρει με την ανάδυσή του το γραμμένο ποίημα. Κατάδυση και ανάδυση ελέγχουν την εμπράγματη αμηχανία της γλώσσας να καλύψει εξ ολοκλήρου το συμπλεκόμενο κάθε φορά βίωμά της. Η γραφή επομένως, υποψιασμένη για τα όρια της γλώσσας, τη δοκιμάζει και την εξαντλεί μέχρι εσχάτων. Σ’ αυτή τη δοκιμασία οφείλονται οι βασικές τουλάχιστον αποκλίσεις της ποιητικής γραφής από τον κοινόχρηστο λόγο: γραμματικές, συντακτικές, σημασιολογικές, υφολογικές, συνειρμικές. Συνάμα η ποιητική γραφή, ανασύροντας το βιογλωσσικό υπόστρωμα, ανεβάζει στην επιφάνεια και τη σιωπή του ως εκτόπισμα του λόγου.

Πόρισμα, πρόχειρο έστω και σχηματικό: μέσα στο συνολικό σύστημα της γλωσσικής μας έκφρασης η ποίηση ελέγχεται συγχρόνως κεντρομόλος και φυγόκεντρη. Η κεντρομόλος λειτουργία της εξασφαλίζεται από τη συνάφειά της με τον προφορικό λόγο. η φυγόκεντρη από τη συνάφειά της με τη γραφή. Η οποία, βασανίζοντας τον προφορικό λόγο, κατά κάποιον τρόπο τον ενταφιάζει, όπως πολύ νωρίς το υποπτεύθηκε ο Πλάτων και το επιβεβαιώνουν οι υποψιασμένοι ποιητές και κριτικοί στις μέρες μας. Πρόκειται βέβαια για εντάφια τελετή της γλώσσας, με την οποία αναδεικνύονται το σήμα και το σώμα της –η χρυσή της προσωπίδα, για να θυμηθώ ακόμη μια φορά τον Σεφέρη…».

5

Θεωρώ όμως επιβεβλημένο να ωθήσω αυτό το κείμενο προς την πλατωνική μεταφυσική, εμβαθύνοντας στο δέκατο βιβλίο, όπου η ποίηση παρουσιάζεται ως μίμηση. Μίμηση της φύσεως. Ο Πλάτωνας προτρέπει να μην την αποδεχόμαστε για το μιμητικό μέρος της. Ισχυρίζεται ότι ικανοποιεί το κατώτερο μέρος της ψυχής, και τρέφει και αναζωογονεί χυδαίες συγκινήσεις, που θα έπρεπε να τις αφήνουμε να σβήνουν.

Ο ποιητής κατά τον Πλάτωνα κατασκευάζει ποταπά πράγματα σε σχέση με την αλήθεια και συμφύρεται με το κατώτερο μέρος της ψυχής και όχι με το ανώτερο εξομοιούμενος με αυτή. Για αυτό και γράφει: «είμαστε δικαιολογημένοι που δεν θα τον δεχτούμε στην πόλη που πρόκειται να κυβερνηθεί με ευνομία, γιατί ξεσηκώνει και συντηρεί αυτό το μέρος της ψυχής, και κάνοντάς το δυνατό, καταστρέφει το λογιστικό της μέρος, όπως μέσα στην πόλη, όταν κάποιος ισχυροποιώντας τους φαύλους, τους παραδίδει την πόλη, εξοντώνοντας τους πιο σωστούς˙ το ίδιο θα πούμε τώρα και για τον μιμητικό ποιητή, πως βάζει μέσα στην ψυχή του καθενός ένα φαύλο πολίτευμα, επειδή χαρίζεται στο άφρον μέρος της, το οποίο δεν είναι σε θέση να διακρίνει ούτε τα σπουδαία ούτε τ’ ασήμαντα, αλλά τα ίδια πράγματα άλλοτε τα θεωρεί σπουδαία και άλλοτε ασήμαντα, δημιουργώντας είδωλα και ξεφεύγοντας από την αλήθεια…». Καταλήγει λοιπόν ενδιαφέρον πως η ποίηση κατά τον Πλάτωνα σχετίζεται μ’ εκείνο το μέρος της ψυχής που θα το ονομάζαμε κέντρο των αρνητικών συγκινήσεων και απομακρύνει από τον στόχο τους πολίτες της ιδανικής πολιτείας, τους απομακρύνει από την κατάκτηση της αλήθειας.

Η όλη θεωρία των επιπέδων της ψυχής και περί της ύπαρξης ενός κατώτερου είδους ψυχής ή μιας κατώτερης ψυχής, η επιπλέον σύνδεση της ψυχής με τις κατώτερες συγκινήσεις, μου φέρνει στο νου την ύπαρξη ενός άλλου μεταφυσικού συστήματος ερμηνείας του κόσμου, αυτού της Εβραϊκής Καμπάλα, στο οποίο εντρύφησα από νέος μελετώντας το Σεφέρ Γιετζιρά, τα Εβραϊκά κείμενα, τους καμπαλιστές και τη Μυστική Δοξασία της Μπλαβάτσκι.

Μολονότι γνωρίζω ότι μια τέτοια προσέγγιση κινδυνεύει να θεωρηθεί ως απαρχή μιας μυστικής (μυστικιστικής) θεωρίας για την ποίηση, εντούτοις θα τολμήσω να συνδέσω τη μεταφυσική φιλοσοφία του Πλάτωνα και το Καββαλιστικό σύστημα. Στην Καββάλα (Καμπάλα), το Δέντρο της Ζωής αποτελείται από ένα σύστημα δέκα σφαιρών, τα δέκα σεφιρότ. Από την κορυφή, δηλαδή από το πρώτο σεφιρότ που ονομάζεται Κέτερ έως το δέκατο που ονομάζεται Μαλκούτ και συμβολίζει τον εκδηλωμένο κόσμο, ξεδιπλώνεται η ακτίνα της εκδήλωσης του κόσμου. Η ένατη σφαίρα του Δέντρου της Ζωής, ονομάζεται Γιεσόδ και αποδίδει τη σφαίρα εκείνης της παράξενης ουσίας που μοιάζει τόσο με τη νοητική, όσο και με την υλική και ονομάζεται είτε Αιθέρας των Σοφών, είτε Ακάσα, είτε Αστρικό φως ή το Συλλογικό Ασυνείδητο του Καρλ Γιουνγκ.

Το σεφιρότ Γιεσόδ είναι ο μοναδικός και άμεσος μεταβιβαστής των εκπορεύσεων και το φίλτρο πόλωσης της ακτίνας εκδήλωσης από την πηγή του Αιώνιου, του Αληθινού, του Ανεκδήλωτου. Είναι το σημείο όπου σύμφωνα με το Σεφέρ Γιετζιρά πραγματοποιούνται όλοι οι χειρισμοί που σχεδιάζονται για την επιδιόρθωση του φυσικού κόσμου. Περαιτέρω αναφέρω πληροφοριακά πως το Γιεσόδ στον εσωτερισμό ονομάζεται ως η Σφαίρα της πλάνης και είναι η αντίστοιχη Μάγια των Βουδιστών ( η Μάγια του Έρμαν Έσσε) ή το ασυνείδητο της ψυχολογίας.

Στο βιβλίο του Μπεν Σιμόν Χαλεβί «Ο Δρόμος της Καμπάλα», οι ενδιαφερόμενοι που θέλουν να εντρυφήσουν στη μεταφυσική του Δέντρου της Ζωής, όταν μελετούν το σεφιρότ της Γιεσόδ προβαίνουν στην εξής πρακτική: «Κάθε μέλος της ομάδας φέρνει ένα αντικείμενο, ίσως ένα ποίημα, ή και μια ιδέα ακόμη. Ένας παρουσιάζει μια φωτογραφία του εαυτού του με τα ρούχα και τα αντικείμενα που προτιμά. Αυτή η φωτογραφία αποτελεί τη γιεσοδική εικόνα του εαυτού του. Ένας άλλος φέρνει ένα έντυπο ηλεκτρονικού υπολογιστή και εξηγεί, ότι μια από τις λειτουργίες της Γιεσόδ είναι να ενεργεί σαν μια οθόνη πάνω στην οποία προβάλλονται οι εισροές που έρχονται από τις ανώτερες σεφιρότ. Ένας τρίτος μιμείται τις χειρονομίες ενός θυμωμένου και ενός ευχαριστημένου ανθρώπου, για να δείξει πως η Γιεσόδ αντανακλά την εσωτερική κατάσταση του ατόμου. Και τέλος, ένας άλλος υποψήφιος διηγείται μια ιστορία γεμάτη ρητορικά σχήματα και κρατά όλη την ομάδα γοητευμένη, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η ικανότητα αυτή μπορεί να είναι μια δύναμη και μια αδυναμία της Γιεσόδ».

Μελετώντας αναλυτικά τις παραπάνω οδηγίες απομονώνουμε τα εξής: ποίημα, εικόνα του εαυτού, εισροές, μίμηση, ρητορεία, γοητεία. Αντιπαραβάλλοντας, είναι δυνατό να εξάγει ο καθένας από εσάς τα συμπεράσματά του.

Ο καθρέφτης του σεφιρότ Γιεσόδ ονομάζεται αλλιώς ως μη λαμπερός καθρέφτης, γιατί δεν αντανακλά απλά. Είναι η αντανάκλαση ενός πολύ ανώτερου κόσμου ύπαρξης, ο οποίος δεν απεικονίζεται στο Δέντρο της Ζωής και είναι απόκρυφος. Αυτός ο κόσμος συμβολίζεται με το απόκρυφο σεφιρότ της Ντάατ και περιλαμβάνει τη Γνώση, έτσι όπως την ορίζουν οι Ταλμουδιστές αλλά και οι πρώτοι Γνωστικοί. Βρίσκεται μέσα στα κοσμικά ύδατα. Ένας κόσμος δηλαδή εκδηλωμένος αλλά μη μορφοποιημένος. Είναι ο κόσμος που δημιουργείται από την ένωση της Τριάδας και αρχίζει την γονιμοποίηση του κόσμου από το Ρουάχ Ελοΐμ (Πνεύμα Θεού).

Ο Σιμόν Χαλεβί λέει ότι μπορούμε να πιστέψουμε και αυτό κάνουμε συνήθως, ότι εκείνο που φαίνεται στον καθρέφτη είναι το πραγματικό. Δεν είναι όμως έτσι. Γιατί η αντανάκλαση δεν είναι η αλήθεια. Είναι μια εναλλακτική αλήθεια ή ίσως μια εναλλακτική πραγματικότητα. Είναι η «εικονική πραγματικότητα» που αντικρίζουν οι αλυσοδεμένοι δεσμώτες του Πλατωνικού σπηλαίου. Είναι η φωτιά που καίει, η «κάστα» των ανθρώπων που μεταφέρουν τα σχήματα στο τοιχίο της σπηλιάς και εντέλει η αντανάκλαση τους πάνω στον τοίχο της σπηλιάς. Είναι μια έρημος του πραγματικού, όπως παρουσιάζεται στην κλασική μεταφορά του Baudrillard, στην οποία μια υπερπραγματική εικόνα (simulacra) διαποτίζει και κυριαρχεί την ανθρώπινη συνείδηση.

Στη μετανεωτερική εποχή του 21ου αιώνα, η «simulacra», όπως την ορίζει ο Baudrillard (Μποντριγιάρ), είναι η καθαρή προσομοίωση· δεν έχει καμία σχέση με οποιαδήποτε πραγματικότητα. Είναι σαν την αντανάκλαση κάποιου «πράγματος» χωρίς πρωτότυπο. Δεν ανήκει πλέον στην εικόνα αλλά στην προσομοίωση που τείνει συνεχώς να αυτονομηθεί από κάθε πραγματικότητα. Σύμφωνα με τον Baudrillard (Μποντιγιάρ), «η εικόνα προηγείται».

Ο φιλόσοφος κάνει έναν άμεσο συσχετισμό με τον μύθο του Borges (Μπόρχες), όπου κάποιοι χαρτογράφοι χαράσσουν έναν χάρτη με τέτοιες λεπτομέρειες ώστε καταλήγει να σκεπάσει ακριβώς την πραγματική επικράτεια της αυτοκρατορίας! Ο χάρτης ξεφτίζει ακριβώς όπως παρακμάζει και η αυτοκρατορία. Η πραγματικότητα και η αφαίρεση της (ο χάρτης) παρακμάζουν μαζί! Η simulacra είναι η δημιουργία (κατασκευή) του πραγματικού μέσω εννοιολογικών ή μυθολογικών μοντέλων, τα οποία δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Το μοντέλο γίνεται ο καθοριστικός παράγων της αντίληψης που αποκτούμε για το πραγματικό. Ο Baudrillard (Μποντριγιάρ), υποστηρίζει πως κάποτε το αρχικό αντικείμενο, όταν αναπαράγονταν με το χέρι ήταν αυθεντικό. Το αντικείμενο δηλαδή τίθεται ως πραγματικότητα και το αντίγραφο ως πλαστό. Βρισκόμαστε στην πρώτη φάση όπου υπάρχει μια πραγματικότητα στην όλη διαδικασία η οποία και προηγείται, αλλιώς δεν θα μπορούσε να οριστεί αντίγραφο χωρίς πρωτότυπο.

Στη δεύτερη φάση της simulacra υπάρχει η μαζική παραγωγή, όπου εικόνες και προϊόντα εντυπώνονται στο συνειδητό μας μέσα από την τηλεόραση, της ταινίες, τα ΜΜΕ. Το αυθεντικό αντικείμενο δεν υπάρχει ή μάλλον τείνει να ξεχαστεί. Το αυθεντικό δεν προηγείται πλέον του αντιγράφου. Το ένα αντίγραφο δεν είναι αυθεντικότερο ενός άλλου.

Υπάρχει όμως και μια simulacra τρίτου βαθμού. Είναι εκείνη των μοντέλων και των κωδικών. Εδώ η εικόνα προηγείται αυτού που αναπαριστά και γίνεται έτσι κάτι παραπάνω από πραγματική ή αλλιώς γίνεται υπερπραγματική.

Καταλήγει ενδιαφέρον να σκεφτούμε όλες αυτές τις διαφημίσεις των προϊόντων, οι οποίες μας δείχνουν το προϊόν μέσα από την υπερπραγματικότητα. Έτσι η Χ βότκα στην τηλεοπτική οθόνη, αποκτά ιδιότητες κοίλου κατόπτρου φανερώνοντας έναν κόσμο που αντανακλάται και είναι ολωσδιόλου κάτι περισσότερο από τον πραγματικό. Και τι γίνεται άραγε αν σκεφτούμε και την αποκωδικοποίηση του DNA

Ο τρίτος βαθμός simulacra είναι ένας κόσμος μιας μεταμοντέρνας πραγματικότητας, μιας πραγματικότητας matrix, η οποία αν και απέχει πολύ από τη θεωρητική προσέγγιση με όρους της μεταφυσικής, εντούτοις από τη φύση της είναι η πιο μεταφυσική αντίληψη της ζωής στη διάνοια του ανθρώπου. Ένας κόσμος συλλογικού ονείρου, σαφώς ψεύτικος, ο οποίος μας κρατά δέσμιους μέσα στην πλατωνική σπηλιά.

Στον τοίχο της πλατωνικής σπηλιάς ο δεσμώτης-άνθρωπος (η δέσμια ανθρωπότητα) βιώνει την εικονική πραγματικότητα ενός συλλογικού ονείρου. Ποιοι είναι όμως εκείνοι οι άνθρωποι, οι οποίοι βρίσκονται σε κάποιο ανώτερο επίπεδο συνειδησιακά από τους δεσμώτες και οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι να μεταφέρουν τα κάθε είδους αντικείμενα, που προεξέχουν από το τοιχίο και όπως λέει και ο ίδιος ο Σωκράτης στον πλατωνικό διάλογο: «και, όπως είναι φυσικό, από αυτούς που τα μεταφέρουν άλλοι μιλούν και άλλοι μένουν σιωπηλοί»; Πώς μπορεί να υπάρχει ένα επίπεδο ανθρώπων «αφυπνισμένων», οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι να συντηρούν την εικονική πραγματικότητα της σπηλιάς, μια προσομοίωση.

Ο Baudrillard (Μποντριγιάρ) υποστηρίζει πως η προσομοίωση είναι «ένα αντίγραφο χωρίς πρωτότυπο», «μια μίμηση από κάτι που δεν είναι αληθινό».

7

Ο ποιητής στην Πλατωνική πολιτεία αναφέρεται καθώς προείπα ως μιμητής. Ο Πλάτωνας αναφέροντας στο διάλογο την περίπτωση ενός ζωγράφου ο οποίος ζωγραφίζει ένα κρεβάτι λέει ότι ο Θεός δημιουργεί την αρχέτυπη Μορφή ή Ιδέα του κρεβατιού. Σύμφωνα με την Iris Murdoch: «αυτό είναι ένα αφελές επιχείρημα˙ πουθενά αλλού ο Πλάτων δεν ισχυρίζεται ότι ο Θεός δημιουργεί τις Μορφές, οι οποίες είναι αιώνιες». Στη συνέχεια υπάρχει η τριπλή μετατόπιση από την Ιδέα στο παράδειγμα του κρεβατιού. Ο ξυλουργός κατασκευάζει το κρεβάτι πάνω στο οποίο κοιμόμαστε και ο ζωγράφος το αντιγράφει από μια οπτική γωνία. Η τέχνη, αφελώς ή συνειδητά, αποδέχεται τα φαινόμενα αντί ν’ αναρωτιέται γι’ αυτά, σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Η τέχνη ή η μίμηση μπορούν ν’ απορριφθούν σαν «παιγνίδι», όταν όμως οι καλλιτέχνες μιμούνται το κακό, προστίθενται στο σύνολο της κακίας του κόσμου. Οι καλλιτέχνες ενδιαφέρονται για το χυδαίο και το σύνθετο, κι όχι για το απλό και το καλό. Πείθουν έτσι το καλύτερο μέρος της ψυχής να χαλαρώσει την προσοχή του. Έτσι, οι εικόνες κακοήθειας και υπερβολής μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και τους καλούς ανθρώπους να εντρυφήσουν μυστικά μέσω της τέχνης σε αισθήματα που θα ντρέπονταν να εκφράσουν στην πραγματική ζωή. Η τέχνη εκφράζει και ικανοποιεί κατά τον Πλάτωνα το κατώτερο μέρος της ψυχής.

Η Σεφέρ Γιετζιρά τοποθετεί την ψυχή στο σεφιρότ Γιεσόδ και πιο συγκεκριμένα την ονομάζει θεμέλιο της ψυχής. Είναι το ίδιο ακριβώς σημείο όπου εδρεύει η πλατωνική ψυχή. Οι εσωτεριστές, οι καμπαλιστές και οι αποκρυφιστές μιλούν για δίπολο της Γιεσόδ, για ανώτερη και κατώτερη. Η ανώτερη είναι ένας παραδείσιος δρόμος, ενώ η κατώτερη ο πρόδομος της κόλασης, ο όρχος, σφαίρα επιρροής της πλάνης και των κατώτερων συγκινήσεων. Ο κόσμος της Γιεσόδ είναι ο πυρήνας κατάλυσης του matrix, δηλαδή του κόσμου της Μαλκούτ, του εκδηλωμένου κόσμου. Ο μη λαμπερός καθρέφτης αντανακλά το είδωλο της Ντάατ, της σφαίρας της Γνώσης, η οποία υπενθυμίζουμε ότι είναι απόκρυφη. Η Γιεσόδ είναι μια simulacra ολόκληρης της Δημιουργίας. Οι ποιητές είναι το χέρι αντιγραφής της simulacra και γνωρίζουν πολύ καλά ότι είναι εγκλωβισμένοι μέσα σ’ ένα συλλογικό όνειρο. Αυτό γράφουν και αυτό μεταδίδουν.

Ο μιμητικός ποιητής είναι επικίνδυνος για τον Πλάτωνα, είναι μια σύγχρονη μεταφορά του Νίο (Neo), αυτού του μεσσιανικού χαρακτήρα της κινηματογραφικής τριλογίας Matrix. Το ολόγραμμα της ουτοπικής πολιτείας του «Αρχιτέκτονα» Πλάτωνα κινδυνεύει να καταρρεύσει από τον ποιητή. Είναι ο μοναδικός που έχει τη δυνατότητα διαφυγής από την σπηλιά, χωρίς ν’ ακολουθήσει τον επίπονο δρόμο προς την θέαση των καθαρών μορφών. Ο ποιητής μπορεί να εισέρχεται όποτε θέλει στον κόσμο της Γιεσόδ, στον κόσμο της πλάνης και του ονείρου, στη simulacra της σφαίρας της Γνώσης, γιατί έχει συνειδητοποιήσει την προσομοίωση, το συλλογικό όνειρο. Όπως ακριβώς στο Matrix που οποιαδήποτε απαιτούμενη γνώση, πληροφορία ή εκπαίδευση μπορεί απλώς να «φορτωθεί» (loading) κατ’ ευθείαν μέσα στο συνειδητό τους με τη βοήθεια του υπολογιστή του σκάφους τους, του Ναβουχοδονόσορα, ο ποιητής κατεβάζει αυτές τις πληροφορίες (downloading) και τις μεταφέρει ως αντίγραφα στον κόσμο, τα οποία όμως ανήκουν σε προσομοίωση πρώτης φάσης (το αντικείμενο δηλαδή τίθεται ως πραγματικότητα και το αντίγραφο ως πλαστό. Υπάρχει μια πραγματικότητα στην όλη διαδικασία η οποία και προηγείται). Οι πάμπολλοι Σμιθ που στο Matrix απoτελούν προβολές υψηλού επιπέδου Τεχνητής Νοημοσύνης δεν είναι τίποτα άλλο από την κάστα των ανθρώπων που μεταφέρουν τα σχήματα πάνω στο τοιχίο της πλατωνικής σπηλιάς και διατηρούν τον έλεγχο της εικονικής πραγματικότητας.

Σε αυτό το σημείο είναι αναγκαίο να προσδιορίσω από τη μια, τη θέση του αναγνώστη αυτού του κειμένου εντός του πλατωνικού σπηλαίου, ως δεσμώτη. Από την άλλη και ο ποιητής είναι κι αυτός εντός, δεσμώτης, συνδεσμώτης. Όμως ο ποιητής μάχεται τις προβολές του υψηλού επιπέδου Τεχνητής Νοημοσύνης, την κάστα των ανθρώπων που συντηρούν την πλάνη της σπηλιάς, μεταφέροντας τις προσομοιώσεις του και ταυτόχρονα θυσιάζεται για ν’ απελευθερώσει τους δεσμώτες που ανθίστανται. Ο ποιητής παρόλο που ανήκει στους δεσμώτες, έχει τη θεία χάρη να συνδιαλέγεται με την κατώτερη ψυχή. Η πείρα αυτής της κατάστασης του επιτρέπει να έχει εποπτεία της πλάνης, της Μάγια. Γνωρίζει ότι αυτό δεν είναι η αντικειμενική αλήθεια αλλά η εικόνα που επικαλύπτει την πραγματικότητα, είναι δηλαδή μια simulacra τρίτου βαθμού και βέβαια τότε ανασηκώνει τον χάρτη που έχει επικαλύψει την επικράτεια του Μπόρχες, ακυρώνοντας θεολογικά τη δημιουργία και τοποθετώντας την πηγή του αγαθού εντός του και εντός του ανθρώπου ως μια επάλληλη διάσταση και όχι ως παράλληλη και ανώτερη.

Η διαδικασία της αφύπνισης είναι μια επίπονη διαδικασία για τον δεσμώτη -ποιητή που απελευθερώνεται. Τα μάτια του πονάνε από το φως. Στην αρχή δεν διακρίνει καθαρά, αλλά όσο περισσότερο προχωρά – καθ’ ουσία δεν προχωρά μόνος, αλλά κάποιος τον σέρνει (εντεύθεν έλκοι τις αυτόν βία) – προς το φως διακρίνει τις σκιές καλύτερα κι ύστερα τις αντανακλάσεις των ανθρώπων και των αντικειμένων πάνω στα νερά (εν τοις ύδασι). Εκεί εδράζεται η κατώτερη ψυχή, στα νερά της πλάνης. Αν λόγω της εμπειρίας που αποκτά ο ποιητής προχωρήσει και αντικρίσει τ’ αντικείμενα καθαυτά, στη συνέχεια θα μπορέσει ν’ αντικρίσει τα αστέρια και τον ουρανό ευκολότερα παρά στη διάρκεια της ημέρας, τον ήλιο και το ηλιόφως. Τότε βρίσκεται στο στάδιο της ανώτερης ψυχής, η οποία χαρίζει ελευθερία και ομοιάζει με κάποιου παραδείσια και ευδαίμονα κατάσταση. Ακόμα περισσότερο, αν θα μπορέσει να δει τον ήλιο καθαυτό και όχι τις αντανακλάσεις του ήλιου πάνω στο νερό, συνειδητοποιώντας την ύπαρξη της θείας πηγής, της εκπόρευσης του κόσμου, αντικρίζει κατάματα την σφαίρα της Ντάατ και απελευθερώνεται από το Matrix.

Υπενθυμίζω ότι τα νερά του πλατωνικού διαλόγου δεν είναι άλλο από την αντανάκλαση του κοσμικού ύδατος όπου επεφέρετο το Ρουάχ Ελοΐμ, το πνεύμα θεού. Ο μη λαμπερός καθρέφτης της Γιεσόδ είναι η θέαση των σκιών, η πλάνη, η μάγια του Βουδισμού. Ο ποιητής καταφέρνει να φθάνει μέχρι εκεί. Ο πόνος της συνειδητοποίησης και το φως που αρχίζει να πέφτει στα μάτια του, δημιουργεί τον πόνο του ποιητή και τον διαχωρίζει. Αν καταφέρει να ξεπεράσει τον πόνο και την έκπληξη του διαχωρισμού του, τότε αρχίζει να κατανοεί την ενότητα, την ολότητα μέχρι να φθάσει στην θέαση της πηγής του αγαθού.

Όλα τα παραπάνω είναι τα στάδια της πλατωνικής ψυχής μέχρι τον διανοητικό κόσμο. Η απαλλαγή από τον κόσμο των σκιών είναι μια επίπονη διαδικασία. Αν κάποιος καταφέρει ν’ ανεβεί την Ιώβεια κλίμακα της απελευθέρωσης, θα γυρίσει ως ελευθερωτής στον κόσμο της σκιάς. Όμως τα μάτια του ακόμα ασυνήθιστα στο σκοτάδι της σπηλιάς που τον περικυκλώνει θα τον γελοιοποιήσουν. Οι δεσμώτες θα τον περιγελάσουν, θα του επιτεθούν λέγοντάς του πως ανέβηκε πάνω και επέστρεψε χωρίς τα μάτια του και θα προτιμήσουν να παραμείνουν στην σκιά. Αν αυτός προσπαθήσει να απελευθερώσει κάποιον άλλο, τότε αυτοί θα του επιτεθούν και θα τον καταδικάσουν σε θάνατο. Εδώ ας αντιπαραβάλλουμε την τυφλότητα του Ομήρου. Ο Όμηρος απελευθερώθηκε αντικρίζοντας την πηγή του αγαθού. Αισθάνθηκε την μεγάλη αγάπη για την ανθρωπότητα και η κάθοδός του φάνηκε στους δεσμώτες σαν το ταξίδι που ο ποιητής έχασε τα μάτια του. Η τυφλότητα του Ομήρου είναι συμβολική, γιατί καταδεικνύει ακριβώς την κάθοδό του στο σκοτάδι της σπηλιάς. O ποιητής είναι τυφλός για τους ανθρώπους-δεσμώτες και η αγάπη του για τον άνθρωπο εκφράζεται με την επιλογή του να γυρίσει στην σπηλιά για ν’ αφυπνίσει. Ο Πλάτωνας σ’ αυτό το σημείο κάνει ακριβή αναφορά στον στίχο 489 της λ΄ (νέκυιας) ραψωδίας της Οδύσσειας λέγοντας: «επάρουρον εόντα θητευέμεν άλλω ανδρί παρ’ ακλήρω» (Καλύτερα θνητός στη γη κι ας δούλευα σ’ ανθρώπου δίχως βιος).

Θα αντιπαραβάλω αυτόν τον μεσσιανικό ποιητή με τον Χέλντερλιν, έτσι όπως τον ανέγνωσε ο Heidegger. Ο φιλόσοφος μιλώντας για την ποίηση του Χέλντερλιν αναγνωρίζει τον μεσσιανικό του χαρακτήρα και κρίνει τον ποιητή και την ποίησή του ως τέτοια αναφέροντας:

«Είμαστε ακόμη της γνώμης, πως ο Χέλντερλιν ενεπλάκη σε ένα κενό και υπερβατικό αυτοκατοπτρισμό από έλλειψη κοσμικής πληρότητας; Ή αναγνωρίζουμε πως αυτός ο ποιητής στο θεμέλιο και στο μέσον του Είναι στοχάζεται ποιητικά από μια υπέρμετρη ορμή; Για τον ίδιο τον ποιητή ισχύει η ρήση από το όψιμο ποίημά του «Στο εράσμιο γαλάζιο…» για τον Οιδίποδα:

«Ο βασιλιάς Οιδίποδας έχει ένα

Μάτι περισσότερο ίσως»

Ο Χέλντερλιν υμνεί την ουσία της ποίησης – όχι όμως με τη σημασία μιας άχρονα έγκυρης έννοιας. Αυτή η ουσία της ποίησης ανήκει σε μια συγκεκριμένη εποχή…Παρά στον βαθμό που ο Χέλντερλιν στερεώνει εκ νέου την ουσία της ποίησης, καθορίζει πρώτα μια νέα εποχή. Είναι η εποχή των θεών που έφυγαν και του ερχόμενου Θεού. Αυτή είναι η πενιχρή εποχή, γιατί βρίσκεται σε μια διπλή έλλειψη και διπλό μηδέν: στο όχι πλέον των θεών που έφυγαν και στο όχι ακόμη του ερχόμενου…

…Ισχνοί είναι οι καιροί, και για τούτο τόσο πλούσιος ο ποιητής τους – τόσο πλούσιος, που συχνά στην ανάμνηση των συντελεσμένων και σ’ αυτή τη φαινομενική κενότητα θέλει μόνο να κοιμηθεί. Όμως αντιστέκεται στο Μηδέν αυτής της νύχτας. Στην οποία ο ποιητής στην έσχατη μόνωση παραμένει στον προορισμό του εις εαυτόν, εξασφαλίζει αντιπροσωπεύοντας, και για τούτο αληθινά, στο λαό του την Αλήθεια.

«Όμως φίλε! Ερχόμαστε πολύ αργά. Βέβαια ζουν οι θεοί,

Όμως πάνω από το κεφάλι εκεί ψηλά σ’ άλλον κόσμο.

Ατελεύτητα ενεργούν εκεί και φαίνεται λίγο να προσέχουν,

Εάν εμείς ζούμε, τόσο πολύ διαφυλάττουν οι ουράνιοι εμάς.

Κι αυτό γιατί πάντα δεν μπορεί ένα σκεύος ασθενές να τους χωρέσει,

Κατά καιρούς μόνο αντέχει θεϊκή πληρότητα ο άνθρωπος.

Όνειρο είναι εκεί πάνω η ζωή. Αλλά η πλάνη

Βοηθά όπως ο ύπνος και δύναμη δίνει η ανάγκη και η νύχτα,

Έως ότου μεγαλώσουν ήρωες αρκετοί στο χάλκινο λίκνο,

Καρδιές δυνατές, όπως άλλοτε, είναι με τους Ουράνιους ίδιοι.

Βροντώντας έρχονται από ψηλά. Ωστόσο συχνά μου φαίνεται

Πώς είναι καλύτερο να κοιμηθείς παρά έτσι να είσαι δίχως σύντροφο,

Έτσι να επιμένεις και τι να κάνεις ωστόσο και τι να πεις,

Δεν ξέρω και ποιητής προς τι σ’ έναν μικρόψυχο καιρό;

Αλλά είναι, λες, όπως του θεού της Αμπέλου ιεροί ιερείς,

Που μέσα στην άγια νύχτα διάβηκαν από χώρα σε χώρα.»

Βέβαια, δεν είναι όλοι οι ποιητές μεσσιανικοί χαρακτήρες, αφού στην πραγματικότητα δεν είναι όλοι οι ποιητές, αληθινοί ποιητές˙ κι ας κινδυνεύω να θεωρηθώ αφοριστικός για το πλήθος τους ή βαθιά μυστικιστής – αν και σύμφωνα με τον Νοβάλις: «Η διαίσθηση για την ποίηση έχει άμεση συσχέτιση και πολλά κοινά με τη διαίσθηση στο μυστικισμό. Είναι η διαίσθηση για το μοναδικό, το προσωπικό, το άγνωστο, το κρυφό, καταμαρτυρώντας το απαραίτητο γεφύρωμα. Παριστά το μη παριστάμενο».

Πραγματικά δεν ήταν καθόλου τέτοια η επιδίωξη μου. Η μοναδική μου επιδίωξη ήταν να κατανοήσω γιατί η ποίηση εξορίζεται από τις ευνομούμενες δημοκρατίες μας και γιατί ο ποιητής εξορίζεται από την πολιτεία; Γιατί ο Πλάτωνας κρατά για το τελευταίο βιβλίο της Πολιτείας το λόγο περί τέχνης και πλέκει στο ίδιο βιβλίο το μεταφυσικό δόγμα του κόσμου του στο μύθο του Ηρός; Τι συμβολίζει αν όχι το Γιεσόδ, τη simulacra της Ντάατ (Γνώσης), το σημείο της γης που υπάρχουν δυο χάσματα αντικριστά το ένα μετά το άλλο και στον ουρανό άλλα δυο πάλι προς τα πάνω; Το πεδίο της Λήθης και ο ποταμός Αμέλητας που το νερό του κανένα αγγείο δεν μπορεί να κρατήσει; Ποιος είναι τέλος πάντων ο εχθρός του ποιητή ή για ποιόν είναι εχθρός ο ποιητής;

8

Πιστεύω ότι προσχώρησα σε μια ποιητική μεταφυσική, η οποία αναδρομικά γεννήθηκε από την ανάγκη μου να τοποθετηθώ όχι στον αληθινό κόσμο – δυνάμει αναγνώστης- αλλά περισσότερο να επεξηγήσω τον εγκιβωτισμό μου από τα όντα που συντροφεύουν τον ποιητή στα βαθιά του μεσάνυχτα – δυνάμει ποιητής.

Ο αληθινός ποιητής είναι τυφλός και εξόριστος. Τι σημαίνει αληθινός ποιητής; Είναι ο ποιητής του ποιητή, όπως βαφτίζει ο Heidegger τον Χέλντερλιν; Ο Χέλντερλιν σε μια επιστολή προς τη μητέρα του τον Ιανουάριο του 1799 ονομάζει το ποιείν «αυτό το αθωότατο όλων των επιτηδευμάτων».

Ο Heidegger συσχετίζει άμεσα τη γλώσσα ως «το αθωότατο όλων των επιτηδευμάτων». Αλλά βέβαια όπως ο ίδιος λέει: «ενόσω παίρνουμε την ποίηση σαν το «αθωότατο όλων των επιτηδευμάτων», δεν έχουμε κατανοήσει ακόμη την ουσία της». Ο φιλόσοφος παραθέτοντας ένα σχεδίασμα του Χέλντερλιν καταφέρνει να συνθέσει μια αντίθεση που έχει σχέση με τη γλώσσα και εκεί ο ποιητής την παριστάνει ως το «επικινδυνότατο των αγαθών». Έτσι αυτό που χωρίς την κατανόηση της ουσίας της ποίησης φαντάζει ως παιγνίδι, ως το αθωότατο, γίνεται ξαφνικά επικινδυνότατο αγαθό.

Σύμφωνα με τον Heidegger είναι: «ο κίνδυνος όλων των κινδύνων, γιατί πρώτιστα δημιουργεί τη δυνατότητα ενός κινδύνου. Κίνδυνος είναι η απειλή του Είναι από το ον. Τώρα όμως ο άνθρωπος δυνάμει της γλώσσας εκτεθειμένος καθόλου σε μια αποκάλυψη, που ως ον παρενοχλεί και βάλει τον άνθρωπο στο Dasein (εδώ υπάρχειν ή Ώδε είναι) του και ως μη ον τον εξαπατά και τον απογοητεύει. Η γλώσσα δημιουργεί πρώτα ανοικτή περιοχή απειλής του Είναι και της σύγχυσης και κατά συνέπεια την δυνατότητα απώλειας του Είναι».

Συμπερασματικά το ποιείν σύμφωνα με τον Heidegger είναι το πρωταρχικό ονομάζειν των θεών. Και η γλώσσα του ποιητή (και όχι ο ποιητής, αφού φοβούμαι πως αν τον αναφέρω ως υποκείμενο είναι δυνατό να διαπράττω ύβρη) στο ιδεολογικό κατασκεύασμα του δημιουργού-ποιητή, είτε μιλούμε για την πλατωνική πολιτεία, είτε για μια προσομοίωση μοντέλων και κωδίκων, όπου η εικόνα προηγείται αυτού που αναπαριστά και γίνεται έτσι κάτι παραπάνω από πραγματική ή υπερπραγματική, είτε για μια Matrix κατασκευή, γίνεται ο ποιητής του ποιητή, αποκρυπτογραφώντας το μυστικό της δημιουργίας, διαπερνώντας την μεμβράνη, αποκαλύπτοντας τον χάρτη που έχει καλύψει την επιφάνεια της αυτοκρατορίας, καταργώντας την ενδογενή αυτοαναφορικότητα που δίδει την ατομικότητα και χαρακτηρίζει το υποκείμενο. Ο ποιητής δεν κάνει τίποτα άλλο από το ν’ ανασηκώνει το πέπλο της Ίσιδας, πραγματοποιώντας υπέρβαση της συνείδησης και με αυτόν τον τρόπο καταφέρνει να προσπεράσει το Υπερβατικό Εγώ και βέβαια τον υποκειμενισμό, κατανοώντας το Dasein μέσα από την ξεδίπλωση του όντος έξω από τον εαυτό του, ως Existenz.

Ο «ποιητής του ποιητή» μπορεί να συσχετιστεί με τον «ισχυρό ποιητή» του Bloom (1973), έτσι όπως περιγράφεται μέσα στο βιβλίο του «Η αγωνία της επίδρασης». Ο Bloom στην εισαγωγή του λέει ότι προσφέρει μια θεωρία για την ποίηση με στόχο διορθωτικό, ώστε να απεξιδανικεύσει τις κρατούσες εκδοχές για το πώς ένας ποιητής συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός άλλου και θέτει άλλον έναν στόχο, αυτόν του να προσφέρει μια ποιητική που θα προωθήσει μια πιο επαρκή κριτική.

Ο Bloom άμεσα καθορίζει τι τον ενδιαφέρει. Θα σας παραθέσω ό,τι λέει ακριβώς: «Με ενδιαφέρουν μόνο οι μείζονες μορφές, ισχυροί ποιητές, επίμονοι στην πάλη τους με τους δυνατούς προδρόμους, ακόμη και μέχρι θανάτου. Λιγότερο δυνατά ταλέντα εξιδανικεύουν˙ μορφές με ισχυρή φαντασία οικειοποιούνται για τον εαυτό τους. Τίποτα ωστόσο δεν αποκτάται χωρίς αντίτιμο και η οικειοποίηση προς ίδιον όφελος συνεπάγεται την ανείπωτη αγωνία της οφειλής, γιατί ποιος δυνατός δημιουργός επιζητεί την επίγνωση ότι απέτυχε να δημιουργήσει τον εαυτό του;».

Και αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι ο Bloom χρησιμοποιεί τον Σατανά του Μίλτον ως αρχέτυπο του μοντέρνου ποιητή στην πιο ισχυρή του μορφή, ενώ αντίθετα γίνεται αδύναμος, όταν σκέφτεται και συγκρίνει, πάνω στο όρος Νιφατής, κι έτσι αρχίζει εκείνη τη διαδικασία της πτώσης που κορυφώνεται στον Ξανακερδισμένο Παράδεισο, τελειώνοντας σαν το αρχέτυπο του μοντέρνου κριτικού στην πιο ασθενή του μορφή… Στο ερώτημα του, γιατί αποκαλούμε τον Σατανά μοντέρνο ποιητή, ο Bloom απαντά: «Γιατί ρίχνει τη γιγάντια σκιά ενός προβλήματος στον πυρήνα του Μίλτον και του Πωπ, μια θλίψη που στον Κόλλινς και στον Γκρέη αποκαθαιρεί απομονώνοντας, όπως και στον Σμάρτ και στον Κάουπερ, για να αναδυθεί ολόκληρη και πεντακάθαρη στον Γουορντσγουώργθ, που είναι ο κατεξοχήν Μοντέρνος Ποιητής, ο καθαυτό Ποιητής… Η Μιλτονική ποίηση αρχίζει με την επίγνωση εκ μέρους μας όχι της Πτώσης αλλά του ότι πέφτουμε. Ο ποιητής είναι ο εκλεκτός μας και η συνείδηση του εκλεκτού προορισμού του εμφανίζεται σαν κατάρα˙ επαναλαμβάνω, όχι «Είμαι εκπεσών άνθρωπος», αλλά «Είμαι άνθρωπος και εκπίπτω» – ή μάλλον «Ήμουν Θεός, ήμουν Άνθρωπος (για έναν ποιητή είναι το ίδιο) και εκπίπτω από τον εαυτό μου». Όταν αυτή η συνείδηση του εγώ φτάνει στο απόλυτο κορύφωμά της, τότε ο ποιητής χτυπά στον πυθμένα της αβύσσου και με την πρόσκρουσή του αυτή δημιουργεί την Κόλαση. Λέει: «Φαίνεται ότι σταμάτησα να πέφτω˙ τώρα είμαι εκπεπτωκώς και, συνεπώς, βρίσκομαι εδώ, στην Κόλαση.».

Ο μοντέρνος ποιητής ως Σατανάς, για να χρησιμοποιήσω τον ακριβή χαρακτηρισμού του Bloom ή τελικά ο Σατανάς ή ο ποιητής «κοιτά γύρω του τον φλεγόμενο πυθμένα που πυρπόλησε το πίπτον εγώ του, βλέπει πρώτα ένα πρόσωπο που μόλις αναγνωρίζει, τον πιο καλό του φίλο, τον Βελζεβούλ ή τον ταλαντούχο ποιητή που ποτέ δεν τα κατάφερε εντελώς και που δεν πρόκειται ποτέ πια να τα καταφέρει. Και ο Σατανάς, σαν αληθινά ισχυρός ποιητής που είναι, ενδιαφέρεται για το πρόσωπο του πιο καλού του φίλου μόνο στο βαθμό που του αποκαλύπτει το δικό του πρόσωπο. Ένα τέτοιο ενδιαφέρον δεν χλευάζει ούτε τους ποιητές που ξέρουμε ούτε τον αληθινά ηρωικό Σατανά. Εάν ο Βελζεβούλ είναι τόσο τρομαγμένος, εάν δεν φαίνεται να μοιάζει και πολύ στην αληθινή μορφή που άφησε πίσω, στα ευτυχισμένα πεδία του φωτός, τότε ο ίδιος ο Σατανάς είναι ειδεχθώς δύσμορφος, καταδικασμένος, όπως ο Γουώλτερ Πέιτερ, να είναι ένας Κάλιμπαν των Γραμμάτων, παγιδευμένος σε μεγάλη φτώχεια, σε χρεία της φαντασίας, εκεί που κάποτε ήταν σχεδόν ο πλουσιότερος και δεν είχε από τίποτε σχεδόν ανάγκη. Αλλά ο Σατανάς με το επικατάρατο σθένος του ποιητή, αρνείται να πέσει σε βαριά συλλογή και αφοσιώνεται αντίθετα στο έργο του, που είναι να ανασυντάξει ό,τι απόμεινε.».

Παρόλα αυτά η δικαιολόγηση του Bloom και η άμεση συσχέτιση ότι τα ποιήματα συγκεντρώνουν ότι απόμεινε και όχι για να καθοσιώσουν ή να προτείνουν, με βρίσκει ολότελα αντίθετο. Χρησιμοποίησα όμως την παραπάνω συλλογιστική για να καταθέσω την μεταφυσική αυτή αντίληψη σε μια μεταφυσική θεωρία για την ποίηση στις απαρχές ενός τηλεματικού αιώνα.

9

Υποστήριξα κατ’ επανάληψη πως ο ποιητής είναι μεσσιανικός χαρακτήρας. Η λύτρωση που εκφέρει ο λόγος του είναι η ίδια η προμηθεϊκή φωτιά, αλλιώς το φως που φέρει ως Φωσφόρος (Εωσφόρος) πριν την πτώση και τη συντριβή του από τον Παράδεισο.

Ο Λόγος καθώς κατέρχεται αποκρυσταλλώνεται μέσα στους κόσμους της δημιουργίας ή μέσα στα συνειδησιακά επίπεδα και θα τον παρομοιάζαμε με την εκδήλωση μιας μυστικής ή απόκρυφης κοσμικής οκτάβας. Είναι η ίδια η πρωθύλη της αστροφυσικής όπου μέσα από την σωματιδιακή έρημο, περνάμε στη σούπα των κουάρκ, στα ηλεκτρόνια, στα νετρίνα, στα φωτόνια, στη Μεγάλη Έκρηξη και στην εποχή της βαρυογένεσης με σύνθεση των κουάρκ σε αδρόνια και κατόπιν στην πυρηνοσύνθεση, ώσπου το σύμπαν να γίνει διαφανές και να σχηματιστούν τα άτομα και τέλος να γεννηθούν οι γαλαξίες, οι υπερκαινοφανείς, τα πλανητικά συστήματα, η γη, κ.λ.π.

Καθώς ο ποιητής Εωσφόρος –αυτό υποστηρίζει ο Bloom κατά την αντίληψή μου- κατέρχεται την κλίμακα της δημιουργίας και εκπίπτει, διδάσκει την ξεδίπλωση του λόγου στους ανθρώπους και τους παραδίδει ακριβώς αυτό το κλειδί, δηλαδή: Εν αρχή ην ο λόγος. Ο άνθρωπος εκπεπτωκώς υποτάσσεται στον Μοναδικό Θεό, ο οποίος είναι Είναι και έτσι κτίζεται ο διαχωρισμός από το Εγώ.

Ο ποιητής ως Σατανάς (έχει αντίληψη της Μάγια και κατοικεί στην περιοχή της κατώτερης ψυχής) αποκτά την εμπειρία του πεπερασμένου, την έκφραση της γραμμικής διαστολής του χωροχρόνου που απομακρύνει την πηγή της εκδήλωσης από την ίδια την εκδηλωμένη δημιουργία. Το σύμπαν έτσι κι αλλιώς επιστημονικά μετά την Μεγάλη Έκρηξη και την πληθωριστική του κατάσταση, βρίσκεται σε μια αέναη διαστολή. (Κινδυνεύει άραγε να χυθεί στο τίποτα ή στο πουθενά από όπου ξεπετάχτηκε ως κβαντική διακύμανση με μάζα μηδαμινή και απέραντη απλότητα;)

Ο Σατανάς οικειοποιείται τον ποιητή και ο ποιητής τον Σατανά. Για τον Σατανά ο ποιητής είναι η επιβεβαίωση της ύπαρξής του μέσω της εγκαθίδρυσης της απολυταρχίας του Θεού, ενώ για τον ποιητή ο Σατανάς είναι περισσότερο ο εσωτερικός του προπονητής που ακούραστα τον γυμνάζει. Τον κατοικεί και τον πειράζει με σκοπό να τον κάμει ικανό στον οραματισμό, για να τον διαστείλει και για να τον διαχωρίσει. Η έννοια του διαχωρισμού του είναι απλή. Ο ποιητής φλέγεται διακαώς από επιθυμία να καθρεφτιστεί στο πρωταρχικό ύδωρ της δημιουργίας, έτσι ώστε να γνωρίσει τον εαυτό του. Αλίμονο η αντανάκλαση ως εικόνα στα νερά της πλάνης παράγει πάντα αρνητικό είδωλο και η επιθυμία του τον οδηγεί στον εγκλεισμό του στον κόσμο της μορφής ή συντελεί σε μια αδιαμφισβήτητη πτώση. Ως εκπεπτωκώς όμως αντιλαμβάνεται το εξωτερικό και το εσωτερικό και αναλαμβάνει την υποχρέωση να το υποκαταστήσει ως ολότητα με την εμπειρία της πτώσης του. Στην πραγματικότητα δεν συγκεντρώνει ότι απέμεινε, αλλά επαναδημιουργεί πάνω σε μια νέα βάση, προσπαθώντας να κατακτήσει τη γνώση.

Η διαστολή του ποιητή λοιπόν μοιάζει να είναι πολύ περισσότερο από μια απλή κατάρρευση των τειχών της φαντασίας. Είναι η θεία χάρη που κατείχε ως Εωσφόρος και που τον πριμοδοτεί με το χάρισμα να συνειδητοποιείται μέσα στο συλλογικό όνειρο της ανθρωπότητας επικυρώνοντας το όνειρο, κάνοντάς το υπαρκτό. Η υπερρεαλιστική εικόνα που ο ποιητής ονειρεύεται και καταγράφει είναι προϊόν συνειδητής εποπτείας σε κάποιο από τα στάδια της πλατωνικής ψυχής προς τον διανοητικό κόσμο.

O «ισχυρός ποιητής» του Bloom είναι ο «ποιητής του ποιητή» του Heidegger και είναι δαιμονισμένος. Ο δαιμονισμός εμπεριέχει την εισβολή του υπερφυσικού. Ο Bloom λέει ότι «στο δαιμονισμό η μεγεθυσμένη ποιητική συνείδηση βλέπει καθαρά διαγράμματα και επιστρέφει στην περιγραφή ό,τι είχε πρόθυμα παραχωρήσει στον οίκτο. Αυτή ωστόσο η «περιγραφή» είναι μια αναθεωρητική σταθερά, ένας δαιμονιακός οραματισμός στον οποίο το Μέγα Πρότυπο παραμένει μέγα αλλά χάνει την πρότυπη γνησιότητα του (originality), παραχωρώντας τη στον θεϊκό κόσμο, στη σφαίρα της δαιμονιακής παρουσίας, όπου τώρα έχει αναχθεί το μεγαλείο του.». Σ’ αυτό το σημείο ο Bloom επισφραγίζει την ποιητική του κριτική θεωρία με όλα τα ψήγματα του Γνωστικισμού και της Εβραϊκής Καμπάλα την οποία φαίνεται να έχει μελετήσει επαρκώς και όπως συγγραφικά αποδεικνύει την καταγράφει από το 1975 και μετά με βιβλία όπως: «Καμπάλα και Κριτική», «Πτήση στον Λούσιφερ: Μια Γνωστική Φαντασία», τα οποία ανακάλυψα κοιτώντας το βιβλιογραφικό δελτίο που παρατίθεται στην έκδοση του βιβλίου του «Η Αγωνία της Επίδρασης».

Ο Kierkegaard υποστηρίζει πως η αισθητική ερμηνεύεται ως φορά εκ των έσω προς τα έξω και μέσω αυτής ο άνθρωπος οδηγείται στον αντικειμενισμό. Στην ερώτηση «τι είναι ποιητής;» ο Kierkegaard απαντά: «Ένας δυστυχής άνθρωπος του οποίου τα χείλη είναι έτσι διασκευασμένα, ώστε ο αναστεναγμός και η κραυγή της οδύνης του να μεταβάλλονται σε ωραία μουσική, ενώ η ψυχή του στροβιλίζεται εντός του μυστικού πάθους.». Ο Kierkegaard φοβάται τον ποιητή, διότι γίνεται κατ’ ανάγκη πολύ αισθητικός: «ακριβώς όμως γι’ αυτό ο ποιητής είναι ο επικινδυνότερος όλων των ανθρώπων, διότι ο άνθρωπος περισσότερο από κάθε άλλο αγαπά τον ποιητή».

Ο αλυσοδεμένος ποιητής στο δεσμωτήριο της πλατωνικής σπηλιάς μπαίνει σε πειρασμό από τον εσωτερικό του προπονητή, τον Εωσφόρο και όντας δεσμώτης του φαινομενικού κόσμου γίνεται σε πρώτη φάση Σατανάς–Ποιητής, μια μορφή δηλαδή που ο Πλάτωνας φοβάται πολύ για το ιδεολόγημα της πολιτείας του, όπως τον φοβάται και ο Kierkegaard.

Συμπερασματικά διακρίνω τρεις διαστολικές φάσεις του ποιητικού γενομένου και τρεις κατηγορίες ποιητών τις οποίες και θα αναλύσω:

1. Η πρώτη διαστολική φάση είναι η συνειδητοποίηση της σκιάς και της πλάνης του φαινομενικού κόσμου και η πορεία του ποιητή πέρα του ορθού δρόμου, δηλαδή η εκτροπή, την οποία όμως θα την ονομάσω υπέρβαση. Ο ποιητής αυτής της κατηγορίας είναι εκπεπτωκώς ή αλλιώς Σατανάς-Ποιητής και μιμητής.

2. Η δεύτερη διαστολική φάση είναι η συνειδητοποίηση του συλλογικού ονείρου και η επικύρωση αυτού ως πλάνη. Ο ποιητής ονομάζει το Είναι και το Είναι τον ποιητή. Κατανοεί την ατομικότητά του αλλά επίσης κατανοεί την εκπόρευσή του απευθείας από το Είναι. Το ποιητικό του έργο αρχίζει ν’ αποκτά σημασία και να πυκνώνει ένα σύμπαν μέσα από το οποίο αναγιγνώσκεται και αυτοκαθορίζεται. Ο ποιητής έχει πλέον υπερβατική ταυτότητα. Επιστρέφοντας στον φαινομενικό κόσμο δεν είναι ποτέ αυτός ο ίδιος που ήτανε. Το ποίημα του δεν είναι μίμηση και ο ποιητής δεν είναι πλέον μιμητής. Ο ποιητής πρέπει να συστρέψει το ποιητικό δημιούργημα και να σκοτώσει τον Σατανά, ώστε να αποκατασταθεί ως Λούσιφερ.

3. Ο ποιητής ως πατροκτόνος ξαναγίνεται Λούσιφερ. Έχει πλέον κατακτήσει τη θέση του μέσα στην Ιδέα. Αποκαταστάθηκε ως Εωθινός αστέρας στη δημιουργία και κατανοεί τη δημιουργία. Αυτή είναι η τρίτη διαστολική φάση.

Μελετώντας τις τρεις διαστολικές φάσεις αναλυτικά διακρίνουμε χαρακτηριστικά και ιδιότητες που αφορούν όλο τον δυτικό κανόνα. Θα μου επιτρέψετε όμως να μην κατατάξω ποιητές σε κάθε μια από τις ποιητικές φάσεις, όχι γιατί δεν είμαι ικανός, αλλά γιατί θα χρειαζόταν τουλάχιστον από ένα βιβλίο για κάθε ποιητή ξεχωριστά σχετικά με το έργο. Αν όμως επιχειρούσα κάτι τέτοιο οι ποιητές που ανήκουν στην πρώτη διαστολική φάση δεν θα αναφέρονταν, αφού ως ελάσσονες ή μη ισχυροί δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν με ακούσιο το σώμα της ποίησης στο σημερινό χωροχρόνο.

Ο Σατανάς-Ποιητής όπως ανέφερα, είναι η πρώτη διαστολική φάση του ποιητικού γενομένου που εκδηλώνεται και βέβαια η πρώτη αυτή φάση συναρμόζεται με την σταδιακή ωρίμανση μέσω της εμπειρίας του ποιητή δημιουργού στο κόσμο ή στους δεσμώτες του πλατωνικού σπηλαίου αν προτιμάτε. Σ’ αυτή ο Σατανάς-Ποιητής ενδιατριβεί σ’ έναν εσωτερικό μονόλογο και φθάνει να οδηγείται στο πέρα του ορθού δρόμου. Αυτό σημαίνει ότι δεν ακολουθεί την έξοδο προς το φως της πλατωνικής σπηλιάς αλλά εκτρέπεται και την υπερβαίνει. Αυτή η υπέρβαση περαιτέρω μπορεί να συγκριθεί με το πέρα της επιστήμης ή το μη-διδακτό, όπως το ονομάζει ο Klossowski στο βιβλίο του «Κείμενα για τον Νίτσε»:

«Αυτό το μη-διδακτό», σύμφωνα με τον Klossowski, «έγκειται σε στιγμές όπου η ύπαρξη –ξεφεύγοντας από τους περιορισμούς που επέφεραν οι έννοιες της ιστορίας και της ηθικής, από τις οποίες απορρέει κανονικά μια πρακτική συμπεριφορά- αποκαλύπτεται να επιστρέφει στον εαυτό της χωρίς σκοπό άλλον απ’ το να επιστρέψει στον εαυτό της: όλα τα πράγματα λοιπόν φαίνονται συγχρόνως καινούργια και πολύ παλιά˙ καθετί είναι δυνατό και καθετί είναι αμέσως αδύνατο˙ και δεν υπάρχουν για τη συνείδηση παρά δύο μέσα: ή να σιγήσει ή να το πει˙ ή να μην κάνει τίποτα ή να δράσει για να εντυπωθεί στην καθημερινή ατμόσφαιρα ο χαρακτήρας της ύπαρξης που επέστρεψε στον εαυτό της˙ ή να συγχυθεί με την ύπαρξη ή να την αναπαράξει.

(Ο Νίτσε) έφθασε απευθείας σ’ αυτό το μη-διδακτό μέσα στη μοναξιά του, με την επίφαση των ιδιοσυγκρασιών του – δηλαδή περιγράφοντας τον εαυτό του ως κάποιον που αναρρώνει έχοντας υποφέρει απ’ τον ανεπίλυτο μηδενισμό της εποχής του και έχοντας επιλύσει αυτόν τον μηδενισμό, μέχρι που επανέφερε σε ισχύ την έννοια του fatum – συνέλαβε τον ίδιο τον βυθό της ύπαρξης, βιωμένης ως τυχαίας, δηλαδή, όντας ύπαρξη που, μέσα του, τυχαία ονομάζεται Νίτσε˙ άρα συνέλαβε και την αναγκαιότητα να αποδεχτεί ως δικό του κλήρο… αυτήν την τυχαία κατάσταση˙ πράγμα που ισοδυναμεί με το να αποφανθεί υπέρ της ύπαρξης ενός σύμπαντος που δεν έχει άλλο σκοπό απ’ το να είναι αυτό που είναι.

Ο ποιητής ως Σατανάς-Ποιητής έχει πάρει μια αμυδρή γεύση της πλάνης αλλά και της διαφορετικότητάς του. Συλλαμβάνει την υπέρβαση αλλά ο συλλογικός ύπνος είναι τόσο ισχυρός, ώστε αυτός άμεσα να βυθίζεται ασυνείδητος και πάλι μέσα στην πλάνη. Έχει θα λέγαμε εκλάμψεις της αλήθειας˙ τις καταγράφει, αλλά είναι δυνατόν μετά την ποιητική έκρηξη της πρώτης διαστολικής φάσης να μην ακολουθήσει μια άλλη, μια έκρηξη δεύτερης φάσης, η οποία είναι το αποτέλεσμα της δεύτερης διαστολικής φάσης. Τα ποιήματα που παράγονται στην πρώτη φάση, είναι ποιήματα τριπλής μετατόπισης από την ιδέα, αλλά είναι δυνατό το ποιητικό έργο αυτού που έστω αφυπνίζεται ότι θα συνεχιστεί.

Η όλη διαδικασία της πρώτης διαστολικής φάσης μήπως είναι κάτι διαφορετικό από την σύλληψη της αιωνιότητας, από την πτώση του Εωσφόρου που ως Σατανάς κοιτά γύρω του τον φλεγόμενο πυθμένα που πυρπόλησε το πίπτον εγώ του, και βλέπει ομοιώματα της τέχνης και της θρησκείας μ’ έναν τρόπο που όπως λέει και ο Klossowski «είναι αδιάλειπτα αρνημένος από την επιστημονική δραστηριότητα, που ερευνά την ύπαρξη στις απτές της μορφές για να πλάσει έναν κόσμο εύχρηστο και βιώσιμο»;

O αληθινός κόσμος έγινε τελικά μύθος. Ο Νίτσε το εξιστορεί στο «Λυκόφως των ειδώλων» και καταλήγει ως εξής: «Τον αληθινό κόσμο τον εξαλείψαμε: ποιος κόσμος μένει τώρα; Μήπως ο φαινομενικός; Μα όχι! Μαζί με τον αληθινό κόσμο εξαλείψαμε και τον φαινομενικό!

(Μεσημέρι˙ στιγμή της μικρότερης σκιάς˙ τέλος της μεγαλύτερης πλάνης˙ αποκορύφωμα της ανθρώπινης ιδιότητας˙ Αρχίζει ο Ζαρατούστρα.)

Ο Ζαρατούστρα είναι ο λυτρωτικός χαρακτήρας του Νίτσε που θα φροντίσει ν’ αποκαταστήσει ότι διαλύθηκε. Γνωρίζουμε βέβαια ότι δεν είναι Χριστός αλλά μήπως μοιάζει πολύ περισσότερο με τον Σατανά του Harold Bloom; Ας παραθέσουμε τι λέει ο Νιτσεϊκός Ζαρατούστρα και ας συσχετίσουμε ευθύς με τον μοντέρνο ποιητή (Σατανά) του Bloom.

O Νιτσεϊκός Ζαρατούστρα αποκαλύπτοντας την αληθινή οδό που δεν είναι ευθεία αλλά ελικοειδής, λέει: «Και αυτό είναι όλη μου η ποίηση και ο αγώνας: να συγκεντρώσω και να ενώσω σε ένα, ό,τι είναι θρύψαλο, αίνιγμα και φρικτή τύχη. Και πώς θα άντεχα να είμαι άνθρωπος αν ο άνθρωπος δεν ήταν επίσης ποιητής και αν δεν ήξερε να λύνει αινίγματα και να λυτρώνει απ’ το τυχαίο» και ο Σατανάς του Bloom: «…Αλλά ο Σατανάς με το επικατάρατο σθένος του ποιητή, αρνείται να πέσει σε βαριά συλλογή και αφοσιώνεται αντίθετα στο έργο του, που είναι να ανασυντάξει ό,τι απόμεινε.».

Καταλήγουμε συμπερασματικά σ’ έναν κοινό σκοπό, του ότι πάντα θα υπάρχει η ανάγκη για φαινομενικότητα έτσι ώστε να στηρίζεται ο αληθινός κόσμος. Η δε αλήθεια του φαινομενικού κόσμου, δεν είναι κάτι διάφορο της πλάνης ή όπως πολύ εύστοχα το αναφέρει ο Νίτσε το 1885: «Η αλήθεια είναι εκείνο το είδος της αναγκαίας πλάνης χωρίς το οποίο μια κατηγορία έμβιων όντων δε θα κατάφερνε να ζήσει. Η αξία της ζωής αποφασίζει σ’ αυτή την περίπτωση» και αυτή την πρόταση αν την συνδέσουμε με άλλη μια του Νίτσε (1888): «Η τέχνη είναι μια αξία ανώτερη της αλήθειας», η οποία όπως εύστοχα λέει ο Klossowski είναι συμπέρασμα των προτάσεων που δήλωναν ότι η τέχνη (σύμφωνα με τον Νίτσε): «μας εμποδίζει να καταβαραθρωθούμε μες στην αλήθεια ή η τέχνη μας προστατεύει από την αλήθεια».

Στη δεύτερη διαστολική φάση, ο κομιστής της ποιητικής τέχνης, ο Σατανάς-Ποιητής την ώρα του εγκιβωτισμού του, της επαλληλίας του με το Αληθές Υποκείμενο μέσα στην νερά της πλάνης, στη Μάγια, στη ψευδαίσθηση, ως ον ονομάζει το Είναι και το ίδιο το Είναι ορίζει αυτόν ως ούσα ατομικότητα προερχόμενη από την πηγή του αγαθού αλλά χωρίς την ταυτότητα που του προσδίδει ο φαινομενικός κόσμος και έτσι μυείται στη δεύτερη φάση, όπου ισχυροποιείται και ξεπερνά την μίμηση. Η ταυτότητα του πλέον είναι υπερβατική. Βρίσκεται στο στάδιο της διπλής μετατόπισης από την Ιδέα. Η μορφή καθρεφτίζεται στο ύδωρ και ο ποιητής την αντικρίζει και τη μεταφέρει. Η υπέρβαση της πρώτης φάσης γίνεται πλέον αναγκαιότητα και αποκτά ουσία για την ύπαρξη η οποία αρχίζει να αποκτά πείρα και την εξελίσσει κάνοντας την γνώση. Ο ποιητής στη δεύτερη φάση έχει πραγματοποιήσει μια δεύτερη έκρηξη και βρίσκεται σ’ ανώτερο συνειδησιακό επίπεδο. Το ποιητικό του έργο αρχίζει ν’ αποκτά σημασία και να πυκνώνει ένα σύμπαν μέσα από το οποίο αναγιγνώσκεται και αυτοκαθορίζεται (η υπερβατική ταυτότητα).

Αν δεν υπάρξει τούτη η παραδοχή και ταυτόχρονα τούτη η υπέρβαση ο ποιητής κινδυνεύει να δέχεται τα ασυνεχή πακέτα ενέργειας δεσμώτης όντας στην πλατωνική σπηλιά, αλλά ν’ απουσιάζει η ενεργοποίηση του εσωτερικού προπονητή (του Λούσιφερ), ο οποίος θέλει να επιστρέψει στην πηγή του Αγαθού για ν’ αποκατασταθεί γινόμενος από Σατανάς, Λούσιφερ, δηλαδή μια τρίτη φάση για τον ποιητή όπου θα ξαναγυρίσει ως μεσσίας στο πλατωνικό δεσμωτήριο και θα παράγει μια τρίτη έκρηξη, ισχυροτέρα των προηγούμενων δύο. Η ποίηση της τρίτης έκρηξης διασώζει τον φαινομενικό κόσμο και τον ανανεώνει διαρκώς, δηλώνοντας το επέκεινα, το υπερβατικό. Το έργο του ποιητή στην τρίτη διαστολική φάση είναι έργο πατροκτονίας. Σκότωσε τον Σατανά και έγινε Λούσιφερ. Αποκαταστάθηκε στην πηγή του Αγαθού με την ιδιότητα του εωθινού αστέρα. Η ποίησή του αγγίζει την Ιδέα. Αυτή σχεδόν δεν μετατοπίζεται, δεν συστρέφεται. Το ποίημα του είναι ένα έργο τέχνης, άξιο να ταξιδέψει με το σώμα του ποιητή (νεκρό ή ζωντανό δεν έχει σημασία, αφού ανήκει σε ανώτερη συνειδησιακή κατάσταση) ακούσιο στο χωροχρόνο.

Το πλατωνικό δεσμωτήριο λοιπόν είναι αναγκαίο κατασκεύασμα για την ύπαρξη του φυσικού κόσμου. Αν δεν υπάρχει η σκιά, δεν υπάρχει ούτε ο ήλιος κι αυτό ακούγεται αντίστροφο γιατί μιλώ από τη θέση του δεσμώτη μέσα στη σκιά. Από την άλλη η ποίηση που αντιγράφει χωρίς να εκτρέπει το ποίημα της δημιουργίας και ως εκ τούτου είναι μίμηση (ποίηση πρώτης διαστολικής φάσης: ο Σατανάς-Ποιητής ενδιατριβεί σ’ έναν εσωτερικό μονόλογο και φθάνει να οδηγείται στο πέρα του ορθού δρόμου, παίρνει δηλαδή μια μυρωδιά αλλά δεν αποκτά πείρα και άρα γνώση για να περάσει στο δεύτερο στάδιο), καταστρέφει τον φαινομενικό και μαζί τον αληθινό κόσμο, διότι ως Σατανάς-Ποιητής ηγείται της πλάνης και της ψευδαίσθησης, ενδυναμώνοντας την κατώτερη ψυχή.

Ο Σατανάς-Ποιητής ίσως αναγνωρίζεται από τους συγχρόνους του, δηλαδή εντός της εποχής του, αλλά δεν επιβιώνει μετά το θάνατο του, αφού το έργο του είναι απλή αναπαράσταση ενός φαινομενικού κόσμου που έχει περιβάλλον και χωροχρονική ταυτότητα. Αυτού του είδους η ποίηση γράφεται από «ελάσσονες» ή «μη ισχυρούς ποιητές» – αποτελούν πάντα την πλειοψηφία- και οι οποίοι δεν εναντιώθηκαν ποτέ απέναντι στον πατέρα τους, δεν διέπραξαν δηλαδή την αναγκαία πατροκτονία, ώστε να αφομοιώσουν το ποιείν, να εξασφαλίσουν και έτσι να διασφαλίσουν τον ζωτικό χώρο της δράσης τους. Η αλήθεια τους βαπτίζεται αντικειμενική αλλά στηρίζεται σε ιδεολογήματα παρωχημένα. Η παρανάγνωση τους αν και προκαλεί την ψευδαίσθηση μιας οντολογικής πτώσης, εντούτοις στηρίζεται σε μια χωροχρονική αναγγελία και συντελείται ως φυσιολογική και όχι ως αποκαλυπτική.

τέλος

«…Αλλά καταγίνονταν με έργα φριχτά. Ο ένας με τον δείκτη του προσπαθούσε να ξεριζώσει τα θολά μάτια του ζώου. Έμπηγε το δάχτυλό του μέσα στην κόγχη και το στριφογύριζε κυκλικά για να ξεκολλήσει τον βολβό με το νύχι του. Ο άλλος έχωνε τα χέρια του μέσα στο μαχαιρωμένο ανοιγμένο κουφάρι. Τραβούσε την καρδιά και με τα δυο χέρια. Έσπανε τεντώνοντας με δύναμη τις ασημένιες αορτές σα να κλάδευε απόκοβε την καρδιά από λασπωμένους με αίμα θάμνους. Ο τρίτος με την στρατιωτική κουβέρτα είχε κολλήσει το στόμα του στο μισάνοιχτο στόμα του ζώου. Σα να το φιλούσε και κάθε τόσο σήκωνε το κεφάλι του για να πάρει αναπνοή και πάλι ξανάσκυβε κι έγλειφε και φιλούσε το αποκρουστικό ρύγχος και κατάπινε τα πηχτά ματωμένα σάλια…»

Γιώργος Χειμωνάς, Ο Εχθρός του Ποιητή

κι αρχή

«…Αλλά πρώτα η ιδέα πως ο άνθρωπος έχει σώμα χωριστό από την ψυχή του πρέπει να εξαλειφθεί˙ αυτό θα το πετύχω τυπώνοντας σύμφωνα με τη διαβολική μέθοδο, με διαβρωτικά, που στην Κόλαση είναι σωτήρια και θαυματουργά, ικανά να διαλύσουν τις φαινομενικές επιφάνειες, και ν’ αποκαλύψουν το άπειρο που έκρυβαν.

Αν οι πύλες της αντίληψής μας αποκαθαίρονταν, το καθετί θα φανερωνόταν στον άνθρωπο όπως είναι, Άπειρο.

Γιατί ο άνθρωπος έχει αυτοεγκλειστεί, και τώρα βλέπει τα πάντα μέσα από τις στενές χαραμάδες της σπηλιάς του.»

William Blake, Οι Γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης

(Μετ.: Χ. Βλαβιανός)

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Αμανατίδης B., (2001), Η ποιητική «γενιά» του ’90 Προσέγγιση – χωρίς παραδείγματα – σε μια αφανή γενιά, Περιοδικό Εντευκτήριο, τεύχος 53.

Αντιόχου Γ., (2004), Επίμετρο, από: Σύλβια Πλαθ, Ο Κυρ-Πανικός και η Βίβλος των Ονείρων και άλλες ιστορίες, Εκδόσεις Μελάνι.

Baudrillard J., (1995), Simulacra and Simulation (The Body, In Theory: Histories of Cultural Materialism), Translator: Glazer SF., University of Michigan Press.

Baudrillard J.,(1988). Selected Writings, ed. Mark Poster (Stanford; Stanford University Press), pp.166-184

Bjarneskans H., Grønnevik B., and Sandberg A., (2000), The Lifecycle of memes, http://www.aleph.se/Trans/Cultural/Memetics/memecycle.html

Retrieved on: 15.5.2005

Δημητριάδης Δ., (2005), Το πέρασμα στην άλλη όχθη. (Συζητήσεις με τον Γιώργο Καλιεντζίδη), Εκδόσεις Άγρα.

Dawkins R. (1989), The Selfish Gene, Oxford University Press.

Ελύτης O., (1974), Πρώτα – Πρώτα η ποίηση από: Ανοιχτά Χαρτιά, Εκδόσεις Ίκαρος, (2000).

Hardenberg VF., Novalis Schriften, vol. 3: Das philosophische Werk II, ed. Richard Samuel with Hans-Joachim Mähl and Gerard Schulz (Stuttgart: Kohlhammer, 1983), p.685.

Fortune D., (1935), Mystical Qabalah, 2nd edition, WeiserBooks, (2000).

Havelock AE., (1963). Preface to Plato. Vol. 1 A History of the Greek Mind, Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, MA.

Heidegger M., (1997). Ο Χαίλντεριν και η ουσία της ποίησης (Hölderlin und das Wesen der Dichtung). Μετάφραση: Αδραστός Θ., Εκδόσεις Υπερίων.

Halevi B.S., (1976), Way of the Kabbalah, WeiserBooks

Irwin W.,(2002), The Matrix and Philosophy: Welcome to the Desert of the Real (Popular Culture and Philosophy, V. 3), Open Court Publishing Company.

Κωσταβάρα Α., (2002), Η γεωμετρία μιας αθέατης γενιάς, από: Ανθολογία Ποίησης της Γενιάς του ’90., Εκδόσεις Μανδραγόρας.

Μαρωνίτης Ν.Δ., (2002), Η διδασκαλία της ποίησης στη Μέση Εκπαίδευση, Περιοδικό Φιλόλογος, τεύχος 109.

Maturana H., and Varela F., (1987), The tree of Knowledge: the biological roots of Human Under-standing, Shambhala Publications.

Murdoch I., (1997). Υπαρξιστές και Μυστικιστές, Κείμενα για τη Φιλοσοφία και τη Λογοτεχνία. Μετάφραση: ΞανθοπούλουΧ., Τσούτη Ε., Γαζής Β., Εκδόσεις Χατζηνικολή, σελ. 388-469.

Μπεκατώρος Στ., (2003) από: Έλιοτ ΤΣ. Δεν είναι η ποίηση που προέχει. Δοκίμια για την ποίηση και τους ποιητές. Μετάφραση, σχόλια: Μπεκατώρος Στ., Εκδόσεις Πατάκη.

Πλάτων, Πολιτεία (ή περί δικαίου), τόμος 4 και 5, Βιβλία Έβδομο και Δέκατο. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1992.

Saba U., (1911) Τι μένει να κάνουν οι ποιητές, από: Περί ποιήσεως, Επιλογή, εισαγωγή, μετάφραση: Αλιφέρης Ν., Εκδόσεις Άγρα, 2005.

Sefer Yetzirah: The Book of Creation, In Theory and Practice, Editor: Kaplan A., Revised Edition, WeiserBooks, (1997).

The Hackers’ Dictionary of Computer Jargon,(May 1998), Meme, The World Wide SchoolTM, Seattle, Washington, USA.

Tiegem VP., (1957), “Claudel et Valery Doctrinaires”, Petite histoire des grandes doctrines littéraires en France, Presses Universitaires de France, Paris, από: Paul Valery, «Ποίηση και αφηρημένη σκέψη, η καθαρή ποίηση), μετάφραση: Λιοντάκης Χ., (1980), Εκδόσεις Πλέθρον.

Woolf V., (1932) Πως πρέπει να διαβάζει κανείς ένα βιβλίο, Common Reader, από: Woolf V., Δοκίμια, Μετάφραση: Μαντόγλου Α., (1999), Εκδόσεις Scripta.

Χειμωνάς Γ., (1990). Ο Εχθρός του Ποιητή, Εκδόσεις Κέδρος.

Οι Ποιητές της Νέας Χιλιετίας


Πέρα από το προσωπικό μου πένθος, κι εφόσον η ζωή συνεχίζεται είχα κατά νου να αναδημοσιεύσω μια πολλή σοβαρή κριτική, αποτίμηση, της Τιτίκας Δημητρούλια που δημοσιεύθηκε την 6.4.2008 στην Καθημερινή της Κυριακής, στο φύλλο «Τέχνες και Γράμματα».

Ορισμένοι θα πουν πως ο Αντιόχου αναδημοσιεύει ό,τι τον περιέχει, δεν θα ήθελα όμως να μείνουν οι αναγνώστες αυτού του blog σε ένα τέτοιο εύκολο συμπέρασμα. Θα ήθελα να βασιστούν στα ονόματα που περιέχονται στο άρθρο και να αρχίσουν να διαβάζουν ποίηση.

Οι εύκολες συμπερασματικές προτάσεις πως η ποίηση τελείωσε ή τελειώνει στις μέρες μας πιστεύω πως εύκολα μπορούν να ανατραπούν από τέτοιου είδους δημοσιεύματα και ανθολογίες που παρουσίαζουν τη νέα ποιητική παραγωγή.

Η κυρία Δημητρούλια ουσιαστικά δεν φοβάται να εκτεθεί, να παρουσιάσει τους ποιητές που εκείνη ξεχωρίζει και να τους εκθέσει με τη σειρά τους κι αυτούς στο ευρύ κοινό. Τέτοιες προσπάθειες όση γκρίνια κι αν φέρνουν πίσω τους εντούτοις δημιουργούν μια στέρεη βάση ανάπτυξης της ποίησης.

Παραθέτω το άρθρο όπως δημοσιεύθηκε:

Οι ποιητές της νέας χιλιετίας
Εκπρόσωποι της γενιάς – φουρνιάς του 2000 συναντήθηκαν σε ένα «Karaoke poetry bar» και μας θύμισαν τη δουλειά τους

Της Τιτικας Δημητρουλια

Η είσοδός τους στη λογοτεχνική σκηνή υπήρξε ορμητική. Oι πολυάριθμοι ποιητές που εμφανίστηκαν στα Γράμματα λίγο πριν και λίγο μετά το 2000, έγιναν δεκτοί με ενθουσιασμό – καθώς αποδείκνυαν ξανά, μετά την ύφεση της δεκαετίας του ’90, τη δύναμη της ποίησης και τη συνέχειά της, μας έδειχναν όπως λέει ο γνωστός ποιητής Γιάννης Βαρβέρης «ότι το Μαντείον δεν απέθανε και δεν απέσβετο το λάλον ύδωρ».

2008 πια σήμερα, και αυτή η γενιά – φουρνιά του 2000 έχει ήδη συναντηθεί τον Νοέμβριο του 2007 στην πρώτη της κοινή εκδήλωση, το «Karaoke poetry bar», μια εγκατάσταση στην οποία η ποίηση συναντήθηκε με την περφόρμανς καιτοβίντεο(βλ. http://karaokepoesie.blogspot.com). Στο πλαίσιο της έκθεσης «Destroy Athens», λειτούργησε ένα καραόκε μπαρ όπου τα τραγούδια είχαν αντικατασταθεί από ποιήματα και τα βίντεο διερευνούσαν τους τρόπους με τους οποίους η ποίηση μπορεί να συναντήσει τους αναγνώστες της, διατηρώντας την ανατρεπτικότητά της (ο κατάλογος κυκλοφορεί, εκδ. Futura).

Και μανιφέστα

Φυσικά, δεν ήταν όλοι εκεί, δεν είναι όλοι μια παρέα. Οι συμμετέχοντες όμως διακήρυξαν, μεταξύ άλλων πολλών, πως τους ενδιαφέρει:

«- Η ελεύθερη διακίνηση των κειμένων χωρίς συστολή ή αλαζονεία, με τόλμη, αυτογνωσία αλλά και ελάχιστο (ή περισσότερο) θράσος.

– Η εξερεύνηση τρόπων για την ποιητική εμπειρία πέρα από τη μοναχική ανάγνωση (που, πάντως, δηλώνεται η πιο σημαντική, και που δεν αντικαθίσταται με τίποτε άλλο).

– Η χειραφέτηση των ποιητών σε σχέση με την ιδιότητά τους, η δικτύωση μεταξύ τους για την ανάπτυξη διαλόγου και γόνιμων αντιπαραθέσεων […]

– Η συμφωνία ότι τα κείμενα έχουν μεγαλύτερη αξία από τα ονόματα. […]» (από το κείμενο-μανιφέστο της Κατερίνας Ηλιοπούλου: http:// http://www.e-poema.eu/dokimio.php?id=123).

Πολλοί από τους νέους αυτούς ποιητές έχουν ήδη περιληφθεί στις λίστες των λογοτεχνικών βραβείων ή έχουν ήδη βραβευτεί (Γιάννης Στίγκας, Δημήτρης Ελευθεράκης, Μαρία Τοπάλη, Θεώνη Κοτίνη, Δημήτρης Κοσμόπουλος). Ολοι συνεχίζουν να γράφουν, να μεταφράζουν ποίηση, να τη σχολιάζουν. Ενα στοιχείο κοινό στους περισσότερους είναι η προσήλωσή τους στη γλώσσα και η συνομιλία τους με την ελληνική και την παγκόσμια ποιητική παράδοση – σε αντίθεση με πολλούς από τους ομηλίκους τους πεζογράφους. Ενα δεύτερο, η έγνοια τους για την ποιητική. Ενα τρίτο, η διερώτησή τους περί της ταυτότητας, περισσότερο ή λιγότερο πολιτική. Εκεί τελειώνουν τα κοινά κι αρχίζει του καθενός η ιδιοπροσωπία. Πολλοί οι καλοί στη γενιά αυτή και κάποιοι αδικούνται από την αναπόφευκτη αυτή επιλογή (θα επανέλθουμε όμως στο μέλλον). Το ζητούμενο, πάντως, είναι η ποίηση αυτή να φτάσει στο κοινό της. Μένοντας στις τελευταίες συλλογές, αρχίζουμε με τον ποιητή και δοκιμιογράφο Δημήτρη Κοσμόπουλο («Πουλιά της νύχτας», Κέδρος). Ο Κοσμόπουλος καταθέτει μια ποίηση στιβαρή, εσωτερική, αγκιστρωμένη στον τόπο και το χνάρι της Ιστορίας, αρυόμενη από την παράδοση τη θεματική και μορφική της ποικιλία. Εστιάζοντας και αυτός στην ταυτότητα, τη συνέχεια, τη δημιουργία του εαυτού μέσα από τη σχέση με τον Αλλον, ο Δημήτρης Ελευθεράκης («Η στέππα», Νεφέλη) ψηλαφεί το συντονισμό του ανθρώπου και του ποιητή με την Ιστορία και συναιρεί την υπαρξιακή με την ποιητική αγωνία. Αντίστοιχα, στην ποίηση του Σταμάτη Πολενάκη («Τα γαλάζια άλογα του Φραντς Μαρκ», Οδός Πανός) η Ιστορία γίνεται μια αέναη διεργασία, απλωμένη στο παρόν και το μέλλον, και φωτίζει ένα τοπίο δηωμένο όσο και αισθητικά γόνιμο, μέσα στην έντονη διακειμενικότητά του.

O Βασίλης Ρούβαλης («Νότος», Κέδρος) γράφει μια ποίηση εμποτισμένη από το μύθο και την Ιστορία, ακολουθώντας αυτό που μένει κι αυτό που χάνεται, της ψυχής και των λέξεων. Ο Δημήτρης Αγγελής («Μυθικά νερά», Εκδόσεις των Φίλων), ποιητής της μυχιότητας, βιωματικός, με το βλέμμα στραμμένο στη θνητότητα αλλά και στη βία του σύγχρονου πραγματικού, συντονίζει τη μεταφυσική του αγωνία με το ενδιαφέρον για την ανθρωπινότητα στο χρόνο και στο χώρο. Τέλος, η Μαρία Τοπάλη («Λονδίνο και άλλα ποιήματα», Νεφέλη) αρθρώνει ένα λόγο πολιτικό, μετανεωτερικό και έμφυλο, μπολιάζοντας την προβληματική των σχέσεων με το μύθο και την αστική πολυχρωμία με την ξενότητα.

Εξεγερμένος, εξομολογητικός και παράφορος ο Γιάννης Στίγκας («Η όραση θα αρχίσει ξανά», Κέδρος), με εναργή εικονοποιία και ιδιαίτερο, κοφτό ρυθμό, ψάχνει τρόπους να γίνει το ποιητικό βλέμμα καίριο, ο ποιητικός λόγος δραστικός, να πυρπολεί εξαγνιστικά και να δημιουργεί εξαρχής το όραμα, να αγρυπνά για την πραγμάτωσή του. Εξίσου παράφορος, αλλά σε εντελώς διαφορετικό μήκος κύματος, ο Γιάννης Αντιόχου («Curriculum vitae», Μελάνι), αναζητά σπαρακτικά την ανέφικτη αθωότητα σε έναν κόσμο διάλυσης, οδύνης και εκπεσόντων αγγέλων και συναντά στη θέση της τα προσωπεία του θανάτου. Σε αντίθετη τροχιά κινείται η Μαριγώ Αλεξοπούλου («Το φθονόμετρο», Κέδρος). Μινιμαλιστική, με το διάλογο στο κέντρο της προβληματικής της, η ποίησή της σχολιάζει χαμηλόφωνα τη δύσκολη επικοινωνία, το στόμωμα του έρωτα, το απροσδόκητο της καθημερινότητας. Ο Χάρης Ψαρράς («Στην αγκαλιά του κύκλου», Κέδρος), αποτυπώνει με ρυθμικές εναλλαγές και ζωηρές στη σκοτεινότητά τους εικόνες τον κύκλο της φθοράς και της αναγέννησης, της πίστης και της διάψευσης, προσεγγίζοντας τα μικρά και τα μεγάλα από λοξές οπτικές γωνίες. Στοχαστικός κι ερωτικός ο λόγος του Κώστα Κουτσουρέλη («De arte amandi», Νεφέλη) ανατρέχει, με ποικιλία ρυθμών και τρόπων, στην παράδοση και εντέχνως την παρακάμπτει, αφορμάται από το βίωμα και το ανάγει σε φιλοσοφική διερώτηση. Τέλος, ο Γιώργος Λίλλης («Στο σκοτάδι μετέωρος», Μελάνι) προσηλώνεται στην αντοχή των υλικών, των πραγμάτων και των ανθρώπων, φωτίζει το απάγκιασμά τους στη μνήμη, διυλίζει το μάταιο της ανθρώπινης μοίρας.

Ιδιότυπα λυρικός, ο Βασίλης Αμανατίδης («4-D», Γαβριηλίδης) προσεγγίζει την υπαρξιακή αγωνία με τον τρόπο της ειρωνείας και τη συνδυάζει παιγνιωδώς με μια ειλικρινέστατη έγνοια για την αναπαράσταση και τους τρόπους της στη διακαλλιτεχνική του ποίηση. Θα κλείσουμε με μια πρωτοεμφανιζόμενη όσο και πολλά υποσχόμενη ποιήτρια, την Κατερίνα Ηλιοπούλου («Ο κύριος Ταυ», Μελάνι). Στέρεο ποίημα ποιητικής μαθητείας, «Ο κύριος Ταυ» ξαφνιάζει με το στέρεο της κατασκευής αλλά και τις ανάσες των εικόνων και των ρυθμών του. Καλή ανάγνωση!

Γιάννης Αντιόχου

Eκείνος

Κι έκανα να σηκωθώ

Γιατί δεν άντεχα τόση νύχτα

Και το κίτρινο είτε ήταν

Είτε δεν ήταν ήλιος

Τουλάχιστον διαπερνούσε το σκοτάδι

Κι είπες: «Αν μ’ αφήσεις θα πεθάνω.

Κάτσε αγάπη μου να πεθάνουμε μαζί.

Σςςς… Είναι Εκείνος

Δεν σταματά πουθενά»

Κι είπα: «Δεν έχω το κουράγιο»

Και πέθανες

Μα Εκείνος

-πόσο δίκιο είχες-

Δεν σταματάει πουθενά. […]

Κατερίνα Ηλιοπούλου

Η λεμονιά

Στον κήπο μου ζει μια λεμονιά

Την ποτίζω από απόσταση με το λάστιχο

Γιατί στην πραγματικότητα είναι μια τίγρης.

Oμως εκείνη μου καταφέρνει τις δαγκωματιές σε ανύποπτο χρόνο.

Συχνά ξυπνάω με φρέσκες πληγές

Κι ακόμα καμιά φορά όταν περπατώ μου γραπώνει το σβέρκο.

Oμως εγώ την αγαπώ.

Ποιo άλλο δέντρο χωνεύει τόσο δραστικά τη σιωπή για να συνθέσει τους καρπούς του;

Λεμόνι———–

Κέρινο τοτέμ του θανάτου

Αυτόφωτη λαγνεία.

Συνομιλώντας με την παράδοση
Τιτικα Δημητρουλια

Ο φίλος του Ραβέλ και αντίπαλος των σουρεαλιστών, γνωστός ποιητής και δοκιμιογράφος Λεόν-Πολ Φαργκ διαπίστωνε στον καιρό του ότι δεν περνούσε μέρα που κάποιος να μην του ανήγγελλε, με κάποιο τρόπο, τον θάνατο της ποίησης. Οι κριτικοί, οι συγγραφείς, οι χρονικογράφοι, ο γιος της θυρωρού του, οι πολιτικοί. Δεν υπήρχε καλός Γάλλος που να μη βιαζόταν να κηδέψει δόξη και τιμή τη Μούσα.

Κάτι αντίστοιχο συνέβαινε και στην Ελλάδα στη δεκαετία του ’90. Ολοι βιάζονταν να ενταφιάσουν, χωρίς πολλά πολλά μάλιστα, την ποίηση. Η πεζογραφία, ή μάλλον για να ακριβολογούμε το μυθιστόρημα, η κανιβαλιστική τάση του οποίου είχε εντοπιστεί από τα πρώτα του βήματα, έδειχνε να έχει απορροφήσει τα πάντα. Η κρίση εκφραζόταν στην ποίηση με τον χειρότερο τρόπο: δεν μειώνονταν απλώς οι αναγνώστες· δεν έβγαιναν νέοι ποιητές – με τις εξαιρέσεις να επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Η ποίηση τροφοδοτούνταν από τις παλαιότερες γενιές, από την πρώτη και τη δεύτερη μεταπολεμική ώς τη γενιά του ’70 και του ’80. Την ώρα δε που κάποιοι ποιητές της γενιάς του ’80 περνούσαν ασμένως στην πεζογραφία, οι νέοι που εισέρχονταν στον χώρο των γραμμάτων, δεν διανοούνταν, όπως φαίνεται, να ξεκινήσουν από την ποίηση – υποκύπτοντας άραγε στις σειρήνες των ευπώλητων και της δημοσιότητας;

Η επιστροφή της ποίησης

Τα αποτελέσματα αυτών των νέων συσχετισμών φάνηκαν πολύ γρήγορα. Η πεζογραφία δεν άντεξε, δεν ανταποκρίθηκε ούτε αυτή στις νέες αναγνωστικές ανάγκες και συνήθειες. Την κρίσιμη εκείνη στιγμή, στο γύρισμα του αιώνα, ενώ η συζήτηση περί θανάτου της λογοτεχνίας στο σύνολό της, μαζί και της λογοτεχνικής κριτικής, μαινόταν εντός και εκτός πανεπιστημίων, στη χώρα μας επανέκαμψε πολύ δυναμικά η ποίηση. Με μια πλειάδα νέων ανθρώπων, από είκοσι ως σαράντα χρόνων (άξιο παρατήρησης το ηλικιακό φάσμα, μιας και δηλώνει προετοιμασία κι αναμονή όσο κι ορμή), που άρχισαν να γράφουν, να μεταφράζουν, να μιλούν για την ποίηση.

Γλωσσομαθείς οι περισσότεροι, πολλοί πτυχιούχοι, κάμποσοι με μεταπτυχιακά και διδακτορικά, έκαναν αισθητή την παρουσία τους όχι μόνο με την ποίησή τους, αλλά και με τον περί ποίησης λόγο τους, με τις κριτικές αναγνώσεις τους Ελλήνων και ξένων ποιητών, με τις διακαλλιτεχνικές τους ανησυχίες που συναιρούσαν τον λόγο με τις άλλες τέχνες. Οι συλλογές τους έκαναν εντύπωση, ο αριθμός τους όλο και μεγάλωνε (σήμερα μια ανθολογία θα κατέγραφε τουλάχιστον είκοσι πέντε με τριάντα πολύ ενδιαφέρουσες φωνές), η κριτική άρχισε να μιλά για αναγέννηση της ποίησης (στην «Καθημερινή» είχαμε παρουσιάσει από το 2003 μια πρώτη ομάδα των νέων αυτών ποιητών), οι μεγαλύτεροι ποιητές το ίδιο.

Επειτα ήρθαν οι αναγνώστες. Οι εκδότες άρχισαν να εκδίδουν και πάλι νέους ποιητές – να σημειώσουμε εδώ τον σημαντικό ρόλο των εκδόσεων Γαβριηλίδη, που σε καλούς και δύσκολους καιρούς δεν έκαναν ποτέ πίσω.

Μα ποιος διαβάζει ποίηση, θα αναρωτηθεί ίσως κανείς. Εκείνοι που διάβαζαν πάντα είναι η απάντηση. Οπως ωραία σχολιάζει ο γνωστός συγγραφέας, ποιητής και δοκιμιογράφος Χανς Μάγκνους Ετσενσμπέργκερ, η φυλή των αναγνωστών της ποίησης παραμένει «μια μικρή μειονότητα εξτρεμιστών», της οποίας ο αριθμός παραμένει σταθερός και στις μεγάλες και στις μικρές δυτικές χώρες. «Αυτός ο αριθμός κυμαίνεται, συν πλην, στο 1354»: είναι η περίφημη «σταθερά Ετσενσμπέργκερ», όπως ο ίδιος παιγνιωδώς την ονομάζει. Και στην περίπτωση της Ελλάδας, μάλλον επαληθεύεται. Αυτό δεν σημαίνει, βεβαίως, πως δεν λαμβάνουμε υπόψη τις αλλαγές, τις μετατοπίσεις, τις δυσκολίες· ότι ξεχνάμε το ερώτημα του Χαίλεντερλιν που στοιχειώνει κάθε περί ποίησης συζήτηση, τι χρειάζονται οι ποιητές σ’ έναν μικρόψυχο καιρό. Να όμως που οι ίδιοι οι ποιητές απαντούν στο ερώτημα αυτό, σε όλες τις εποχές. Και στη δική μας.

Αθροισμα ιδιοπροσωπιών

Διαμορφωμένη μέσα από πλήθος, διαφορετικές επιδράσεις, η νέα αυτή ποιητική γενιά αποτελεί μάλλον ένα άθροισμα ιδιοπροσωπιών. Δεν μπορεί κανείς όμως να μην επισημάνει ένα μείζον κοινό χαρακτηριστικό τους, την αναγωγή όλων στην παράδοση· το γεγονός ότι αυτοπροσδιορίζονται μέσα από τη συνομιλία τους με τα κείμενα του παρελθόντος. Κι αυτό φαίνεται, λιγότερο ή περισσότερο, στη γλώσσα, στη φόρμα, στους ρητορικούς τους τρόπους. Διότι το λογοτεχνικό έργο είναι η γλώσσα του ή δεν είναι. Αυτή είναι η μεγαλύτερη διαφορά τους από πολλούς ομηλίκους τους πεζογράφους. Οι οποίοι δεν διαβάζουν ούτε ποίηση ούτε πεζογραφία στη γλώσσα τους, ούτε σε μετάφραση. Κι αυτό σφραγίζει το γράψιμό τους: στην αρχή, το ουδέτερο, το αμήχανο, το ισοπεδωμένο, το κοινότοπο στη γραφή τους το θεωρεί κανείς επιλογή. Γρήγορα όμως καταλαβαίνει πως γράφουν έτσι γιατί δεν ξέρουν, δεν μπορούν να γράψουν αλλιώς. Υπονομεύοντας έτσι και τις πιο ενδιαφέρουσες, τις πιο τολμηρές θεματικές επιλογές τους. Είναι άξιο διερεύνησης το γεγονός ότι, την ίδια περίοδο που εμφανίστηκαν οι νέοι ποιητές, κάποιοι νέοι πεζογράφοι στράφηκαν στο παραγνωρισμένο διήγημα, μια φόρμα δύσκολη και απαιτητική.

Αν μια λογοτεχνία πεθαίνει λοιπόν σήμερα, ίσως είναι αυτή που επένδυσε στο φως των προβολέων. Κι οι ποιητές, στους χαλεπούς καιρούς, επιμένουν να μας θυμίζουν όλα όσα λείπουν από τη ζωή και την ύπαρξή μας.

Μαρία Τοπάλη

Ο ποιητής

Γράφεις σ’ αυτό το αλφάβητο θα πει περιθωριοποιείσαι.

Δεν είναι αυτή η επιλογή σου. Σε μια προσπάθεια διαφυγής,

διαβάζεις άλλη (ισχυρή) γλώσσα. Σκέφτεσαι βαβελικά, μεταγλωττίζεις

από τον έναν εαυτό στον άλλον. Ενα απόγευμα του φθινοπώρου,

μπαίνεις κουρασμένος σε μια μισοσκότεινη κρεβατοκάμαρα

κι αντικρίζεις με φρίκη το είδωλό σου να κοιμάται

φεγγίζοντας κάτω από ένα σκούρο διάφανο υλικό. Η κραυγή σου, που θα ’πρεπε να σχίσει την ύλη στα δύο,

δεν φτάνει ούτε μέχρι το διπλανό διαμέρισμα

(είναι άλλωστε γνωστό πως οι υπερευαίσθητοι

είναι ελάχιστα αλληλέγγυοι μεταξύ τους). [Ανάσα δασκάλας πιάνου στη Θεσσαλονίκη που

μυρίζει ελληνικό καφέ:] Υπάρχει το είδος εκείνο του ποιήματος

που είναι μυθιστόρημα με τη σπονδυλική στήλη σακατεμένη

από μια μνήμη άστατη σαν καιρικό φαινόμενο.

Ούτε μουσική, ούτε χρώμα: μόνο ρυθμός, βαθιά στην πέτρα,

κρυμμένος στην άσφαλτο,

ανάμεσα στις μάρκες που ποντάρει ο συμπαίκτης σου,

χωρίς να το γνωρίζει και πρέπει,

πρέπει να του τον αρπάξεις.

Δημήτρης Κοσμόπουλος

Το δέντρο που μιλούσε

Ελαμπε μ’ όλα τα πουλιά του μέσα στο καυτό πέλαγος του μεσημεριού. Ο γέρος προχωρούσε λαχανιάζοντας να χωθεί στον ίσκιο του. Ακουγε να χτυπούν οι φλέβες του. Ακουγε την μυστική γλώσσα στις φλέβες του δέντρου, την γη που έδινε χυμούς και συστατικά του νερού και του φωτός στις ροζιασμένες ρίζες. Οταν έφτασε, κατέβηκε από τα σταυρώματα το παιδί των τριακοσίων ετών. Ο χιτώνας του λευκός. Του έπιασε το χέρι. «Κόψε δώδεκα πράσινα φύλλα και βάλε τα την νύχτα στο δώμα σου. Δώσε τους τα ονόματα των μηνών. Οταν ξυπνήσεις τ’ άλλο πρωί, σύρε να δεις σε ποιο θα βρεις νοτίδα ή στάλες. Στον μήνα του είναι που θα φύγεις, όπως η βροχή θα φύγεις», του είπε. Τα πουλιά είχαν σωπάσει.

Γιάννης Στίγκας

Αντικλείδι για σωρείτες

Κι όταν με το καλό

πατήσεις πάνω στην αγάπη

να ξέρεις

πως κερδίζεις δίκαιο σύννεφο

δεν είναι λίγο

που θα σε κοιτά στα μάτια

όταν σε πνίγει

κι όλα θα γίνουν με σωστή ταχύτητα

θα δεις

ούτε που θ’ ακουστεί

ο κρότος που θα κάνει το γαμώτο

Δημήτρης Αγγελής

Επιστροφή

Χώροι της γλώσσας μου πιο αληθινοί

στα βρύα και στα πράσινα του στήθους σπαρτά.

Ευλογία στο στήθος μου η μεγάλη πληγή. Η

λίμνη. Το ποτάμι.

Ελπιδοφόρα αρμενίζουν τα πλεούμενα στ’ ανοιχτά

στις εκβολές σου ζητώντας την πρώτη πηγή.

Ωστε, λοιπόν, επιστρέφω στο σπίτι το τίμιο ξύλο σου,

τη δωρεά σου

αλλά φοράω πλέον εγώ τα καρφιά, μιλάω τις λέξεις σου·

διαβάζω στις επιστολές όσα μου έκρυβες χρόνια

με σινική μελάνη, γιασεμί και τόνους χώματα.

Που ματώνω με βλέπεις; Τώρα σειρά σου

να με φωνάζεις «πατέρα».

Κώστας Κουτσουρέλης

Αισιοδοξία

με τον τρόπο του Ερνστ Γιαντλ

Βουβάθηκε πια των σκαπανέων

το σάλπισμα, το εγερτήριο των ρήξεων,

του καινούργιου η προφήτισσα ορμή.

Ομως στων Πιερίδων τη φωνή

οι παμπάλαιες λέξεις ακούγονται ακόμη.

Romeo and Juliet


romeo-and-juliet.jpg

Υπάρχουν ποιήματα τα οποία δεν ξεπερνά ο ποιητής ποτέ. Ποιήματα που καρφώνονται στο μυαλό και συνεχώς γεννούν αντίστοιχα άλλα. Το Romeo and Juliet από το δεύτερο βιβλίο μου «Στη Γλώσσα Του» είναι ένα αιρετικό, διπλοκλειδωμένο, ερμητικό ποίημα. Πιστεύω ότι ανήκει σε αυτό το blog, καθώς πια όπως βλέπω και από την επικοινωνία που έχει αναπτυχθεί μέσω email το ποίημα αξίζει να αναρτηθεί και να δοθεί στους περιηγητές του παγκόσμιου ιστού. Αφιερωμένο σε όλους εσάς που με πιστεύετε και με στηρίζετε.

ROMEO AND JULIET


Ο κρύος αέρας της αντιγραφής
Μιας ιστορίας σύντομης και βιαίας
Η οποία δεν μπορεί να επιβεβαιώσει
Αυτό που θα λέγαμε έναρξη
Και ίσως να την ορίσουμε χρονικά στο 26950
Του Αστρικού έτους της Άριας Φυλής

Κι επειδή δεν είμαι θεωρητικός
Ή φυσικός ή μαθηματικός
Για να την υπολογίσω επακριβώς με εξισώσεις σε κβαντοϋπολογιστές
Ας μου επιτραπεί η παραβολή με την εικόνα

Of a such common balcony scene
Not of William Shakespeare’s Romeo and Juliet,
But of Francis Bacon’s original theatrical play

Κι αφού, ο ποιητικός λόγος
Καταπίπτει σ’ αυτό που οι φίλοι μου φοβούνται περισσότερο
Θα γράψω για τον χυμικό έρωτα δυο πιθήκων
Που σηκώθηκαν πριν από εκατομμύρια χρόνια
Αποτριχώθηκαν απ’ την τριβή των αιώνων
Και άρχισαν να ξανακυκλοφορούν με φύλλο συκής της Diesel
Επιδιώκοντας πια να βάλουν σε πειρασμό οι ίδιοι το ερπετό της Εδέμ
Ο Αδάμ και η Εύα
Ή για ν’ ακριβολογώ
Romeo and Juliet
Ανέστιοι θυσιάζουν φιάλες ουίσκι στις τράπεζες δεδομένων της πληροφορικής εποχής
Δυστυχώς για τους ηλίθιους φίλους μου που κόλλησαν στο εβδομήντα
Ούτε άλογα χαλασμού διαθέτουν για να καλπάσουν στις μαύρες λεωφόρους
Ούτε κήπους γεμάτους τριαντάφυλλα
Μήτε κάτι ρομαντικό που να ταιριάζει στα δωμάτια που κλείστηκαν δίχως ένα παράθυρο ανατόμοι του σώματός τους και του σώματός τους

Αλλ’ έχουν το σημάδι Χ τριπλασιασμένο εις ΧΧΧ
Όταν κινούν μελαγχολικά τους πέτρινους γλουτούς τους σε σπειροειδή αντιβαρυτικά πεδία
Όταν ξαπλώνουν τρεις τρεις σε κερασφόρα κρεβάτια καρφωμένα στο πάτωμα
Όταν αποκαθηλώνουν την εσταυρωμένη ηδονή και επιδίδονται σε κανιβαλισμό της σαρκός της

Ποιός δεν ζητάει ιστοτεμάχια σαρκός;
Μια φλοίδα δέρματος να ράψει φυλαχτό;
Μια Παρασκευή της 2ας Ιουλίου;
Μια 11η Σεπτεμβρίου;
Έναν υπερκειμενικό Franz Kafka, έναν Italo Calvino;
Μία μετακειμενική Sylvia Plath, μία Virginia Woolf;
Έναν ερπετόμορφο Ted Hughes;
Έναν δρακονιανό Dante;

Τον είδα πάλι εχθές

Ο ολόμαυρος διάολος του μυαλού μου

Είχε                              Αυτό

Που           ^      Μου

                Ανήκει

Ο υπόγειος κλονισμός μιας κίτρινης γεύσης σε καταψύκτη 2 βαθμών Κελσίου
Η καταβύθιση μιας κατάξερης χερσονήσου
Ζωγραφισμένη στη δεμένη αφαλόκοψη
Ζυγισμένη ανάμεσα στις μηροβουβωνικές πτυχές
Με τις μηριαίες αρτηρίες έτοιμες να τινάξουν το αίμα τους στον ουρανό
Βάφοντας τα στοιχειώδη του αέρα κόκκινα
Γεμίζοντας τα λεπτεπίλεπτα φτερά τους με θρόμβους πηγμένου αίματος
Χιονίζοντας τις λεωφόρους της Αθήνας με κόκκινο χιόνι
Και τα σταχτιά πουλιά
Με τα κόκκινα κεφάλια κελαηδούν
Πατώντας στις χίλιες γλώσσες της σαλαμάνδρας της ζωής μου
Τραγουδούν στους μίσχους των ξανθών μου γυναικών
Μπουκέτο μαζεμένες στο βάζο με την σεληνιακή στάχτη
Θροΐζουν
Ψιθυρίζουν
Ανασηκώνονται κι αναστενάζουν

Furor!
Θα ακολουθήσουν κι άλλοι τάφοι
Κι άλλες ανόητες νύχτες που θα προσπαθήσουν ν’ αναλύσουν
Τις μαύρες τρύπες της οριζόντιας ζωής μου

Σα να βουτώ απ’ τον βατήρα της ιστορίας
Ευθύς μέσα στη λίμνη της προϊστορίας
Θηρεύοντας τους προγόνους μου τα φίδια
Με τ’ αρρωστημένα μάτια και τ’ αποφολιδωμένα πρόσωπα

«Βγάλε αυτόν τον πύθωνα από πάνω μου», είπε το μικρό κορίτσι στον παγωμένο της εραστή…
«Κοιμάμαι με τα φίδια», είπε ο παγωμένος εραστής της στον φίλο του με την όψη βασιλικής κόμπρας…
«Όλη νύχτα φίδια», είπε η κοινή φίλη και των δύο στον φίλο του παγωμένου εραστή του μικρού κοριτσιού που είχε και μάτια αρρωστημένα και πρόσωπο αποφολιδωμένο

Σαλαμάνδρα με τις διάπλατες φτερούγες
Σαύρα φτερωτή
Που μοιάζεις με τον δαίμονα της επιθυμίας μου
Σφιγμένη με παντελόνι σταυρωμένο από υφασμάτινο κορδόνι
Με μακό μπλουζάκι ξεμανίκωτο
Με ημερομηνία λήξης στις οδηγίες πλυσίματος (ΧΧ/ΧΧ/ΧΧΧΧ)
Βασιλικέ δαίμονα της υδρορροής
Όταν καταλάβεις αυτό το έργο

Θα                             Κατέχω

Ό, τι         ^         Σου

                 Άνηκε

Και
Περιδιαβαίνοντας τις κλίμακες των δορυφόρων του Ουρανού
Τα πνεύματα καθυποταγμένα θα αναφωνούν:
«Guten Morgen Herr Luzifer!
 Κύριε του σκότους
 Βασιλιά του αναβράζοντος μάγματος της πρωθύλης
 Ιπτάμενε Μινώταυρε του λαβυρίνθου του Κυνός
 Ευοί Δαίμονα του Λεβί, του Κρόουλι Μέγα Θηρίο»

Μ’ ένα μαύρο μαντήλι δεμένο στα μάτια
Παίζει την τυφλόμυγα στα μεταμεσονύκτια εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας
Ποντάρει στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών
Και παρουσιάζει σημαντική διακύμανση
Κάθε φορά που σπάζει το θερμόμετρο απ’ τον πυρετό

Του εξήγησε τι σημαίνει να μοιάζει κανείς με τον υδράργυρο
Και του απάντησε: «Ευτυχώς που κανείς δεν το έχει ακόμα καταλάβει»

Τότε του παραδόθηκε
Ψυχή και σώμα
Υπέγραψε ένα ιδιωτικό συμφωνητικό, δηλαδή:

Κάθε φορά που θα τον συναντούσε
Θα του αφαιρούσε δέκα μετρικά στοιχεία ευτυχίας

Έτσι ώστε να τον πονέσει μία και καλή
Αφαιρώντάς του
Tο γέλιο
Την αφέλεια
Και τελικά την ψυχή

Αν κατείχε την ψυχή του
Τότε κυβερνούσε και τη Ζωή και το Θάνατο

Πόσες συναντήσεις θα χρειάζονταν;

Την ώρα που ο Γερμανός γκρέμιζε το τείχος του Βερολίνου
  Αυτός σήκωνε το τείχος των Pink Floyd στην εξοχική του κατοικία
  Η κόρη του φιλοτεχνούσε με graffiti τα τούβλα
  Ο γιος του συσσώρευε βαριές, τρυπάνια και κρουστικά εργαλεία
  κατεδάφισης
  Η γυναίκα του μούσκευε στο μελανοδοχείο (απαγκιστρωμένη απ’ την πέννα,
  πότιζε το λευκό της δέρμα, προσδοκώντας να γράψει κάποτε με τα βρεγμένα
  της μαλλιά και αυτή την ιστορία της)

Κι όταν οι ήρωες στάθηκαν στο μπαλκόνι
Κανείς δεν πρόλαβε να αρθρώσει ούτε μια λέξη του μονολόγου του
Γιατί ο Θεός είναι ένας γέρο-δολοφόνος, άπληστος μην και χάσει την εξουσία του
Μ’ ένα μάγκνουμ τους πυροβόλησε στο δόξα πατρί δεκάξι φορές
Γκρεμίζοντας τους απ’ την Αρκάνα που τιτλοφορείται:
«Ο οίκος του Θεού».

Γιάννης Αντιόχου

ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ

Εκδόσεις Γαβριηλίδης