ΑΝΝ ΣΕΞΤΟΝ – Η ποιητική της αυτοχειρίας (β)


Σ’ ολόκληρη τη διαδρομή του ποιητικού της έργου συναντούμε τουλάχιστον είκοσι ποιήματα τα οποία αναφέρονται στην αυτοκτονία και ένα από τα πιο σημαντικά είναι Το Διπλό Είδωλο (Double Image), γραμμένο το 1958 και λίγο πριν τον θάνατο των γονιών της. Το ποίημα αναφέρεται στην μικρότερη κόρη της ποιήτριας, που πέρασε τα τρία πρώτα χρόνια της ζωής της με την γιαγιά της, αφού η Σέξτον μετά την επιλόχεια ψύχωση, την νευρική της κατάρρευση και την απόπειρα αυτοκτονίας της, κρίθηκε ανίκανη να μεγαλώσει το βρέφος. Το ποίημα από ψυχαναλυτικής άποψης αποτελεί εξαίσιο δείγμα του ψυχοπαθολογικού ναρκισσισμού. Όπως και στον Νάρκισσο του Οβίδιου, ο οποίος έχει καθηλωθεί από την αντανάκλαση του ειδώλου του, ο ίδιος ο αφηγητής της Σέξτον ακολουθεί την μητέρα του (το είδωλο) μόνο και μόνο για να κατανοήσει την ανικανότητα της ένωσης. Παρόλα αυτά ποιήματα που λειτουργούν με τέτοια δυναμική, δεν παύει να είναι μυστικά πετράδια, μαγικά, τα οποία μεταμορφώνουν τον πόνο και θεραπεύουν πρώτα τον ίδιο τον ποιητή και στη συνέχεια τον αναγνώστη που θα αναγνωρίσει μια κάποια ομοιοστασία με το θέμα.
Η Σέξτον επαναλαμβάνει αρκετά συχνά το μοτίβο της αυτοκτονίας, όχι επειδή ξέρει πολύ καλά την φόρμα για να παράγει ποιήματα τέτοιας θεματολογίας , αλλά επειδή ένα τέτοιο ποίημα λειτουρ-γεί ως παυσίπονο για τον ποιητή. Βέβαια επειδή το δημιουργημένο παυσίπονο ποίημα έχει μια κάποια διάρκεια δράσης, θα χρειαστεί ν’ ακολουθήσει η κατασκευή κι άλλου ποιήματος, και ούτω καθεξής.
Η Σέξτον εμφανίζεται ρεαλίστρια στο τι μπορεί και στο τι δεν μπορεί να κάνει η ποίηση. Γνώριζε ότι υπάρχει μεγάλη ευκολία στο γραπτό να συγχωρέσεις έναν άνθρωπο ή να λύσεις ένα πρόβλημα, αυτό όμως για την Σέξτον ήταν εντελώς ξεκαθαρισμένο. Ακόμα κι αν συγχωρούσε τον πατέρα της, την μητέρα της, ή έλυνε κάποιο βασικό πρόβλημα, δεν σήμαινε ότι έγινε στην πραγματική ζωή. Όμως το γράψιμο και η λογοτεχνία γενικότερα ήταν για την Σέξτον το καφκικό τσεκούρι για την παγωμένη θάλασσα εντός μας. Αυτό άλλωστε το απόσπασμα από την επιστολή του Κάφκα στον Όσκαρ Πόλλακ του 1904 χρησιμοποίησε και ως προμετωπίδα στο βιβλίο της “All my pretty ones”. Συγκεκριμένα λέει ο Κάφκα: «τα βιβλία που χρειαζόμαστε είναι αυτά που επιδρούν απάνω μας σαν κακοτυχία, αυτά που μας κάνουν να υποφέρουμε όπως υποφέρουμε για το θάνατο κάποιου που αγαπάμε περισσότερο από τους εαυτούς μας, αυτά που μας κάνουν να αισθανόμαστε σαν να είμαστε στα όρια της αυτοκτονίας, ή χαμένοι σ’ ένα απόμερο δάσος για όλη την ανθρώπινη ενδιαίτηση— ένα βιβλίο πρέπει να χρησιμεύει ως τσεκούρι για την παγωμένη θάλασσα εντός μας».
Η Σέξτον προσπάθησε κάθε της ποιητικό βιβλίο να το οπλίσει με αιχμηρά ποιήματα τα οποία θα χρησίμευαν σαν τις λεπίδες του τσεκουριού για την παγωμένη θάλασσα εντός μας. Η ποίηση της λειτούργησε πολλές φορές σαν ηλεκτροσόκ, χαρίζοντάς της περισσότερα χρόνια δημιουργικής πορείας. Η φίλη της και ποιήτρια Μαξίν Κουμίν λέει στον πρόλογο των ποιημάτων της Σέξτον: «Έχω πια πεισθεί πως η ποίηση κράτησε την Ανν ζωντανή δεκαοκτώ χρόνια για τις δημιουργικές της προσπάθειες». Εδώ όμως θα πρέπει να διατυπώσω τη διαφωνία μου, διασαφηνίζοντας πως δεν ήταν μόνο η ποίηση, αλλά ήταν «και η ποίηση». Η Σέξτον όπως προανέφερα ήταν γεννημένη ποιήτρια και δεν έγινε ποιήτρια χρησιμοποιώντας την ποίηση ψυχοθεραπευτικά. Ας μην ξεχνούμε ότι ποίηση γράφει για πρώτη φορά στα γυμνασιακά της χρόνια. Η δεκαετής σιωπή της και ο συγχρονισμός ως την επανέναρξη της ποιητικής γραφής, αυτό που στους άλλους φαντάζει ως αίτιο, για μένα είναι απλά μια αφορμή έτσι ώστε να μπορέσει το πηγαίο ταλέντο της να ξεδιπλωθεί και πάλι —βέβαια αναφέρομαι στην πρώτη της ψυχοθεραπεία και στην ενίσχυση της από τον Δρ. Μάρτιν για να γράψει ποίηση.
Διαβάζοντας κανείς τα υπόλοιπα ποιήματα που αναφέρονται στην αυτοκτονία, όπως τα: «Σημείωμα Αυτοκτονίας», «Θέλοντας να πεθάνω», «Η Εθισμένη», «Ο Θάνατος της Σίλβια», κ.α., ίσως και να θεωρήσει την αυτοκτονία της Σέξτον ως αναπόφευκτη. Στην βιογραφία της Μίντελμπρουκ, η οποία εμβαθύνει την κατανόηση μας, σε σχέση με τη ζωή, την τέχνη και τον θάνατο της Ανν Σέξτον, έχουν χρησιμοποιηθεί και οι απομαγνητοφωνήσεις των κασετών από τις ψυχοθεραπευτικές συναντήσεις με τον τελευταίο ψυχίατρο που είχε αναλάβει την Σέξτον μετά τον Δρ. Μάρτιν. Μέσα από αυτές τις κασέτες φωτίζονται όλες οι σκοτεινές πλευρές και τα θέματα που απασχολούσαν την ποιήτρια δίχως να μεταστρέφουν την βιογραφία σε παθολογογραφία και χωρίς να μετατρέπουν σε ρομαντικό θέμα την αυτοκτονία της ποιήτριας.

Διαβάζοντας το ποίημά της «Η Εθισμένη» από τη συλλογή «Ζήσε ή Πέθανε», μπορούμε να κατανοήσουμε τις αντιστοιχίες που υπάρχουν ανάμεσα στη Σέξτον και στην Πλαθ. Η Σίλβια γράφει μερικά χρόνια πριν στο ποίημά της «Λαίδη Λάζαρος»:

Το να πεθαίνεις
Είναι ένα είδος τέχνης, όπως κι οτιδήποτε άλλο.
Το κάνω εξαιρετικά καλά.

και η Ανν Σέξτον το 1966, γράφει στο ποίημά της «Η Εθισμένη»:

Δεν ξέρουν
πως ορκίστηκα να πεθάνω!
Εξασκούμαι.
Απλά κρατιέμαι σε φόρμα.
Τα χάπια είναι μια μητέρα, αλλά καλύτερα,
κάθε χρώματος και τόσο νόστιμα όσο οι καραμέλες.
Είμαι σε δίαιτα απ’ τον θάνατο.

ή ακόμα στο ποίημα της Σέξτον «Ο Θάνατος της Σίλβια» και πάλι από τη συλλογή «Ζήσε ή Πέθανε», παρατηρούμε τον παραλληλισμό της με την Πλαθ:

[…] σύρθηκες κάτω ολομόναχη
μέσα στο θάνατο που τόσο απελπισμένα και για τόσον καιρό επιθύμησα

ο θάνατος που είπαμε πώς κι οι δυο ξεπεράσαμε
αυτός που φορέσαμε στα λιπόσαρκα στήθια μας

αυτός που τόσο συχνά συνομιλήσαμε κάθε φορά
που κατεβάσαμε τρία διπλά ντράι μαρτίνι στη Βοστόνη,

ο θάνατος που ειπώθηκε από ψυχαναλυτές και θεραπείες
ο θάνατος που ειπώθηκε σαν νύφες με σκευωρίες,

ο θάνατος που ήπιαμε στην υγειά του,
τα κίνητρα και κατόπιν η κρυφή πράξη;[…]

Σε κάθε περίπτωση, είτε υπήρχε το «αναπόφευκτο» της αυτοκτονίας, είτε θα μπορούσε η Σέξτον να είχε σωθεί, αν λάμβανε κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία, αν δεν είχε χωρίσει τον σύζυγό της Κάγιο, αν δεν την είχε εγκαταλείψει ο Δρ. Μάρτιν, αφήνοντάς την πιο ευάλωτη και μόνη από ποτέ, αν είχε κοντά της περισσότερους φίλους για να ανταπεξέλθουν στον χειριστικό χαρακτήρα ενός ανθρώπου με βαθιά καταθλιπτική συνδρομή, τότε ίσως η Σέξτον να ζούσε μέχρι σήμερα.
Σίγουροι είμαστε μόνο για ένα πράγμα σε ότι αφορά την ποιητική της ιδιοφυία, το ότι τα έργα της που είδαν το φως της δημοσιότητας μετά το θάνατό της, έργα τα οποία η ίδια δεν ζούσε για να τα διορθώσει, να επέμβει λίγο πριν αυτά εκδοθούν, είναι έργα που δείχνουν πως η Σέξτον είχε να προσφέρει ακόμα πολλά στην ποίηση.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s