ΙΔΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΧΕΙΡΕΣ από τη Βιβλιοθήκη, Ελευθεροτυπία (11.9.2009)


Από την Ελενα Χουζούρη

Η Θηριώδης Μούσα

Επιλογή από το έργο Επτά Αυτόχειρων Αμερικανών Ποιητών

απόδοση: Γιάννης Αντιόχου, εκδ. Μικρή Αρκτος, σ. 223, 17 ευρώ

Είναι άραγε η Ποίηση μια τόσο σκοτεινή δύναμη, ικανή να συμπαρασύρει τον γεννήτορά της στα άδυτα της καταστροφής και του θανάτου; Λειτουργεί με τέτοιους άρρητους και ανείπωτους νόμους, ώστε να μετατρέπεται σε Μούσα Θηριώδη για όσους τολμούν να τους διαρρήξουν και να τους οικειοποιηθούν ως να διαπράττουν ύβρη; Τι ωθεί ποιητές του διαμετρήματος του Τσέλαν, του Παβέζε, του Μαγιακόφσκι, της Τσβετάγιεβα, του Γιεσένιν, της Πλαθ, του Τρακλ, του Καρυωτάκη να χαρίσουν στον θάνατο τον εαυτό τους; Αυτά τα, εντέλει, αναπάντητα ερωτήματα θέτει ο ποιητής της νεότατης ποιητικής μας γενιάς Γιάννης Αντιόχου, καθώς τολμά να αναμετρηθεί τόσο με το μέγεθος του συχνά εμφανιζόμενου αυτοχειριασμού στον ποιητικό κόσμο μέσα από τη ζωή και το έργο εφτά αμερικανών ποιητών όσο και με την απόδοση και την ανθολόγησή ποιημάτων τους.

Ως ποιητής ο Αντιόχου φαίνεται ότι έχει εμβαθύνει τόσο στην ποίηση των εφτά αυτόχειρων ποιητών, ώστε να ομολογεί την προσωπική ψυχική διατάραξη που του προκάλεσαν οι σκοτεινιές και τα βάθη μέσα στα οποία βυθίζονται οι ποιητές που επιλέγει να αποδώσει, σκοτεινιές που ευωδιάζουν από τη λατρεία της εκούσιας αναχώρησης. Φεγγάρι, εξαντλήθηκες σε μέγεθος φτερού/ Μες στην αυγή, σύννεφα πετούν,/ Τι καλό να προχωράς, φως εντός φωτός,/ Και, φως ακόμη δίνοντας, να ξεψυχάς, γράφει η Σάρα Τίσντειλ στο τελευταίο της βιβλίο, λίγο πριν αυτοκτονήσει με υπερδοσολογία υπνωτικών χαπιών.

Ο Αντιόχου στην εκτεταμένη Εισαγωγή του -σύνθεση προσωπικών σχολίων και παράθεσης απόψεων φιλοσόφων, ψυχιάτρων, άλλων συγγραφέων- προσπαθεί από τη μια να παρουσιάσει το συχνό φαινόμενο του αυτοχειριασμού των ποιητών ως μια ψυχικής τάξεως διατάραξη κι από την άλλη, ως μια υπερβατική, μυστικιστική, ποιητική, εντέλει, πράξη. Αποψη που μάλλον είναι και η προσωπική του. Κι εδώ θα παρατηρήσω ότι Θηριώδης δεν είναι μόνον η Μούσα της Ποίησης αλλά και η εξ αγχιστείας αδελφή της Πεζογραφία, διότι δεν είναι λίγοι και οι αυτόχειρες πεζογράφοι. Την πρωτοκαθεδρία βεβαίως την έχουν οι ποιητές, σταθερά προσηλωμένοι στο γκετικό -σχεδόν αρχετυπικό για τη λογοτεχνία- πρότυπο του Βέρθερου.

Οι εφτά πάντως αμερικανοί ποιητές τους οποίους ανθολογεί ο δικός μας Γιάννης Αντιόχου, είναι οι: Βάτσελ Λίντσει (1879-1931), Χάρολντ Κρέιν (1899-1932), Σάρα Τίσντειλ (1884-1933), Σύλβια Πλαθ (1932-1963), Ράνταλ Τζάρελ (1914-1965), Τζον Μπέριμαν (1914-1972) και Αν Σέξτον (1928-1974). Η μόνη γνωστή στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό είναι η Σύλβια Πλαθ, η οποία, ύστερα από τόσες εκδόσεις, είτε έργων της είτε δοκιμίων γι’ αυτήν, έχει αναχθεί περίπου σε Μούσα της αυτοχειρίας.

Το όχι εύκολο εγχείρημα του Γιάννη Αντιόχου να μας κάνει κοινωνούς με το έργο και τη ζωή και άλλων, επίσης σημαντικών, αμερικανών αυτόχειρων ποιητών είναι λίαν ευπρόσδεκτο. Αλλά και ο προσωπικός του μόχθος στο να αποδώσει τους λεπτούς σε αποχρώσεις εσωτερικούς και υπαινικτικούς -στις περισσότερες περιπτώσεις- στίχους των ποιητών, να αποφύγει να υπερτονίσει τη δραματικότητά τους, να αναδείξει την υπαρξιακή τους αγωνία, να παρακολουθήσει και να ακολουθήσει χωρίς προδοσίες την ποιητική τους, έτσι καθώς αλλάζει στον καθένα και στην καθεμιά ανάλογα με τα καλλιτεχνικά και ποιητικά κελεύσματα των εποχών. Και είναι κι αυτό ένα συν αυτής της ωραίας ανθολογίας, διότι ο Ελληνας αναγνώστης παρακολουθεί και τις διαδρομές που ακολούθησε η αμερικανική ποίηση, αφού οι ποιητές αυτοί, παρά τη μικρή διάρκεια της ζωής τους, ήταν ήδη καταξιωμένοι με διακρίσεις και βραβεία. Για την ίδια τη ζωή τους εξάλλου φροντίζει ιδιαίτερα να μας ενημερώσει ο ανθολόγος-μεταφραστής έχοντας -θεωρώ- την πεποίθηση ότι έτσι μπορεί να φωτιστεί με έναν πιο οικείο τρόπο η ποίηση τους που ακολουθεί. Εντύπωση λοιπόν προκαλούν οι κοινές συνισταμένες της ζωής όλων των ποιητών που σταδιακά τούς οδηγούν στην αυτοχειρία. Συνισταμένες που τις διαβάζει κανείς και πίσω από τις γραμμές της ποίησής τους – όταν δεν τη μονοπωλούν. Οπως και να έχει όμως, εκείνο που σε τελευταία ανάλυση μετράει πάντα είναι η ποιότητα της ποίησης είτε προέρχεται από αυτόχειρες ή μη αυτόχειρες ποιητές. Και στις περιπτώσεις των επτά αμερικανών ποιητών έχουμε υψηλής ποιότητας ποίηση, προσφορά στους απαιτητικούς και όχι μόνον έλληνες αναγνώστες.

Αξίζει επίσης να σταθούμε στην ιδιαίτερα προσεγμένη και καλαίσθητη έκδοση, η οποία εντάσσεται στη νεοσύστατη μικρή ποιητική σειρά τής «Μικρής Αρκτου».

 

Μαρία Πολυδούρη – Κώστας Καρυωτάκης

Ερωτας και θάνατος στη σκιά της ποίησης

επιμέλεια-ανθολόγηση: Γιάννης Παππάς

εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 144, 13 ευρώ

 Οταν ο Κώστας Καρυωτάκης γράφει το ποίημα Ιδανικοί αυτόχειρες, το οποίο δημοσιεύεται τον Σεπτέμβριο του 1927, δέκα μόλις μήνες πριν ταυτίσει την τελική πράξη της ζωής του με το ποίημά του, θα έλεγε κανείς πως την είχε ήδη σκηνοθετήσει με τον τρόπο της ποίησης. Στην περίπτωση της αυτοχειρίας του Καρυωτάκη δεν είμαι καθόλου σίγουρη ότι Θηριώδης είναι η Μούσα ή η ίδια η ζωή. Διότι αν προσεκτικά ποίημα το ποίημα ακολουθήσει κανείς και την παράλληλη ζωή του ποιητή, έτσι καθώς προχωρεί μέσα στα χρόνια, θα διαπιστώσει πόσο η αίσθηση της αναχώρησης η συνομιλία με τον θάνατο, κορυφώνεται σταδιακά για να φτάσει στο μέγιστο ύψος της στα Ελεγεία και Σάτιρες έως τη θεοσκότεινη Πρέβεζα.

 Οπως όμως και να διαβαστεί η αυτοχειρία του, ένα είναι το σίγουρο: Η Θηριώδης Ποίησή του. Οσο για τον έρωτά του με τη Μαρία Πολυδούρη, έχω τη βάσιμη επιφύλαξη αν τον βίωσε με τον ίδιο μ’ εκείνη τρόπο. Δεν είμαι επίσης καθόλου σίγουρη αν τον ενδιέφερε ουσιαστικά η βίωση ενός τέτοιου ρομαντικού και μελοδραματικού έρωτα. Το ερωτικό μελόδραμα δεν ταιριάζει στον Καρυωτάκη, έναν ποιητή και άνθρωπο με βαθύτατη, κυτταρική θα τη χαρακτήριζα, αίσθηση της ματαιότητας των εγκοσμίων.

Δεν είναι τυχαίο ότι ελάχιστα τον απασχολεί ποιητικά αυτός ο έρωτας και η ίδια η Πολυδούρη. Το εντελώς αντίθετο συμβαίνει με την Πολυδούρη. Πραγματικά, τόσο οι ζωές τους όσο και η ποίησή τους λειτουργούν σαν αντικριστοί καθρέφτες. Η ποίηση της Πολυδούρη εμβαπτίζεται κυριολεκτικά σ’ αυτόν τον έρωτα. Η ζωή της καθορίζεται απ’ αυτόν τον έρωτα. Και ο θάνατός της περίπου τρία χρόνια μετά την αυτοχειρία εκείνου, του μοναδικού αγαπημένου; Θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε αυτοχειρία; Κατά έναν τρόπο ίσως, αν σκεφτούμε ότι άρρωστη από φυματίωση, νοσηλευόμενη σε κλινική, πεθαίνει τα ξημερώματα της 29ης Απριλίου του 1930 με ενέσεις μορφίνης που ζητάει να της περάσει ένας θαυμαστής της.

Η «αντικριστή» ανθολογία των δύο ποιητών που με περισσή επιμέλεια ετοίμασε ο πατρινός ποιητής Γιάννης Παππάς, σε μία ιδιαίτερα φροντισμένη έκδοση δίνει την ευκαιρία στον αναγνώστη να συμπορευτεί τόσο με τη ζωή όσο και με τις σπουδαίες ποιητικές φωνές του Καρυωτάκη και της Πολυδούρη.

Advertisements

One thought on “ΙΔΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΧΕΙΡΕΣ από τη Βιβλιοθήκη, Ελευθεροτυπία (11.9.2009)

  1. »η αίσθηση της αναχώρησης η συνομιλία με τον θάνατο, κορυφώνεται σταδιακά για να φτάσει στο μέγιστο ύψος της στα Ελεγεία και Σάτιρες έως τη θεοσκότεινη Πρέβεζα.»

    συμφωνω απολυτα
    η αυτοκτονια ηταν η λογικη και η πιο προβλεψιμη καταληξη στην πορεια του οπως καθρεφτιζοταν στα ποιηματα του..
    μου μοιαζει σαν να ειχε προγραμματισει τα παντα καιρο πριν…μεχρι και το σημειωμα που αφησε..

    πολυ ενδριαφερον κειμενο και μου αρεσει η διαφορετικη προσεγγιση σχετικα με τον ερωτα καρυωτακη-πολυδουρης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s