T. S. ELIOT: O ΑΝΑΜΟΡΦΩΤΗΣ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΑ


Τ.Σ Έλιοτ

Αυτές οι τελευταίες ημέρες του Σεπτέμβρη είναι πάντα για μένα μέρες μελαγχολικές, έστω κι αν ο αίθριος καιρός της Αθήνας, δε θυμίζει φθινόπωρο, εντούτοις αυτή η τελευταία εβδομάδα του Σεπτέμβρη, επιβεβαιώνει το φθινόπωρο και το χειμώνα που ακολουθεί. Ακόμα πάντα θα είναι βαλμένη στη μνήμη μου η 26η του Σεπτέμβρη, αφενός σαν γενέθλια ημέρα της κόρης μου Σοφίας, αφετέρου σαν γενέθλια ημέρα του ποιητή που προσωπικά θαυμάζω περισσότερο από όλους όσους έχω διαβάσει.
Ασφαλώς, δεν κάνετε λάθος, αφού η φωτογραφία στην παράθεση, η αμείλικτη εικόνα, δείχνει τον Τόμας Στερν Έλιοτ. Ο Έλιοτ γεννήθηκε στον Σεντ Λούις του Μισούρι, στις ΗΠΑ, την 26η Σεπτεμβρίου του 1888.
Καταγόμενος από τον Χένρυ Γουέρ Έλιοτ και με παππού τον Ουίλιαμ Γκρίνλιφ Έλιοτ, γνωστό προτεστάντη αιρετικό, ο οποίος ίδρυσε τον Ουνιταρισμό, αίρεση που αρνιότανε την Ενσάρκωση και τη Θεία Δίκη και ιδρυτή εκκλησίας, πανεπιστημίου και σχολείων, ο Έλιοτ ανατράφηκε μέσα στον πουριτανικό κώδικα και τα πιστεύω της οικογένειας. Η μητέρα του Σαρλότ Σαμπ Στερνς ήτανε δασκάλα και ο ποιητής κράτησε το γένος της μητέρας του ως δεύτερό του όνομα. Η μητέρα του ήτανε ποιήτρια, όμως δεν μπόρεσε να δημοσιεύσει κάποιο έργο της και ανέθρεψε τον γιο της σύμφωνα με τους βιογράφους του Έλιοτ, εμπνέοντάς του όλη της την αγάπη για την ποίηση στο. Ο σύνδεσμος του ποιητή με τη μητέρα του είναι βαθύς, αφού ο Έλιοτ ακόμα και όταν κατοίκησε μόνιμα στην Αγγλία, οι επιστολές του προς εκείνη ήταν πάντα μακροσκελείς και περιείχαν λεπτομέρειες σχετικά με το έργο που ο ποιητής παρήγαγε.
Η ακαδημαϊκή μόρφωση του Έλιοτ περιλαμβάνει σπουδές στο Χάρβαρντ, τη Σορβόνη και την Οξφόρδη. Στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης γνωρίζει την πρώτη του γυναίκα, την Βιβιέν Χέιγκγουντ, η οποία ανήκε στους αριστοκρατικούς αγγλικούς κύκλους αλλά είχε ασταθή ψυχική υγεία. Το 1927 ο Έλιοτ λαμβάνει τη βρετανική υπηκοότητα και δέχεται το χρίσμα της Αγγλοκαθολικής Εκκλησίας, όμως μέσα στην ποίησή του παρατηρούμε ένα συγκριτικό πνεύμα σε ότι αφορά θρησκείες, δόγματα και πιστεύω. Ο Έλιοτ παντρεύτηκε το 1915 και ενώ από την αρχή εμφανίζονται αρκετά προβλήματα ο γάμος κρατάει και διατηρείται μέχρι και το 1932, έτος που ο Έλιοτ πηγαίνει στο Χάρβαρντ για να διδάξει και έτσι απομακρύνεται από τη Βίβιεν, η οποία και πεθαίνει σε ψυχιατρικό άσυλο το 1947. Το 1957 και σε ηλικία εξήντα οκτώ ο Έλιοτ παντρεύεται τη νεαρή του γραμματέα Βάλερι Φλέτσερ. Η Βάλερι είναι κατά τριάντα χρόνια νεότερη του Έλιοτ, όμως ο Έλιοτ δηλώνει πανευτυχής.
Παρόλη την ακαδημαϊκή μόρφωση και τα καθηγητικά του προσόντα, ο Έλιοτ προτίμησε να παραμείνει σε όλη του τη ζωή πιστός υπηρέτης της ποίησης. Έτσι εκτός από λίγα χρόνια που εργάζεται ως καθηγητής, κύρια ασχολείται με την επιμέλεια βιβλίων, τη γραφή κριτικών σημειωμάτων και δοκιμίων, καθώς και θεατρικών έργων. Ως επιμελητής εκδόσεων εργάζεται στον διάσημο οίκο της Αγγλίας Faber and Faber ως το τέλος της ζωής του.
«Η Έρημη Χώρα», ένα από τα διασημότερα ποιήματα του Έλιοτ, δημοσιεύθηκε το 1922 στη Νέα Υόρκη με αφιέρωση στον Έζρα Πάουντ, ο οποίος και όταν διάβασε το χειρόγραφο των χιλίων στίχων που του είχε δώσει ο Έλιοτ, το περιέκοψε αφήνοντας μόνο 433 στίχους. Στην Αγγλία, η «Έρημη Χώρα» γίνεται σιωπηλά έως ψυχρά αποδεκτή από το λογοτεχνικό κατεστημένο της εποχής.
Η ποίηση του Έλιοτ στηρίχτηκε στην παράδοση του δυτικού κανόνα, όμως εξελίχθηκε και έγινε ο ίδιος διαμορφωτής της ποίησης επηρεάζοντας ακόμη και μέχρι σήμερα τους ποιητές. Το 1948 τιμήθηκε με το Νόμπελ. Έκτοτε απολαμβάνει της φήμης του Νομπελίστα ποιητή και λαμβάνει μια πλειάδα τιμητικών τίτλων και διακρίσεων μέχρι και την 4η Ιανουαρίου του 1965, ημέρα θανάτου του ποιητή στο Λονδίνο.Δεδομένης της γενέθλιας ημέρας του, που είναι η 26η Σεπτεμβρίου και του ποιήματός του «Μαρίνα», το οποίο δημοσιεύθηκε την 25η του Σεπτέμβρη του 1930 και το παραθέτω παρακάτω μεταφρασμένο, θέλω μέσα σ’ αυτό το προσωπικό είδος ημερολογίου να τιμήσω έναν ποιητή που ομολογώ πως με έχει επηρεάσει σαφώς στη διαμόρφωση και της δικής μου ποιητικής, υποστηρίζοντας το μεγαλείο του ως ποιητή, διαμορφωτή του δυτικού κανόνα.

Οι μεταφράσεις των έργων του στα ελληνικά είναι πολλές. Έχει μεταφραστεί ακόμα και από τον Γιώργο Σεφέρη, όμως η μετάφραση που ξεχωρίζω για να διαβάζω είναι αυτή της Παυλίνας Παμπούδη, από τις εκδόσεις PRINTA, στη σειρά «Ποίηση για Πάντα» και την οποία σας συστήνω ανεπιφύλακτα. Η έκδοση είναι δίγλωσση, οπότε μπορεί κάποιος να διαβάσει από το πρωτότυπο τα:
1. Το Ερωτικό Τραγούδι του J. A. Prufork
2. Γερόντιον
3. Η Έρημη Χώρα
4. Τετάρτη της Σποδού
5. Τέσσερα Κουαρτέτα
και βέβαια σημειώσεις του Τ.Σ. Έλιοτ για την Έρημη Χώρα, μία συνέντευξη του ποιητή και την εργοβιογραφία του.

Βέβαια το να ακούς τη φωνή του ίδιου του ποιητή, να διαβάζει την Έρημη Χώρα είναι πραγματικά συγκινητικό. Έτσι ψάχνοντας στη βάση του YouTube βρήκα:

1. Η Έρημη Χώρα (διαβάζει ο ίδιος ο ποιητής)

2. Το ερωτικό τραγούδι του J.A. Prufork

3. Τα Τέσσερα Κουαρτέτα (διαβάζει ο Willem Dafoe)

Και για να γίνει πλήρης η αναφορά αυτή στον Έλιοτ στα ράφια των ελληνικών βιβλιοπωλείων θα βρείτε:

1. Τ.Σ. Έλιοτ, Άπαντα τα ποιήματα, Μετάφραση: Αριστοτέλης Νικολαΐδης, Εκδόσεις Κέδρος (1997)

2. Τ.Σ. Έλιοτ: Τέσσερα Κουαρτέτα, Μετάφραση: Αθανασίου Έφη, Εκδόσεις Ίκαρος (2002)

3. Τ.Σ. Έλιοτ: Η Τετάρτη των Τεφρών, Τα τραγούδια του Άριελ, Τέσσερα Κουαρτέτα, Μετάφραση: Κλείτος Κύρου, Εκδόσεις Ύψιλον (1994)

4. Τ. Σ. Έλιοτ: Το εγχειρίδιο πρακτικής γατικής του Γερο-Πόσουμ, Μετάφραση: Παυλίνα Παμπούδη, Εκδόσεις Άγρα (2000)

5. Τ.Σ. Έλιοτ: Δεν είναι η ποίηση που προέχει (Δοκίμια για την ποίηση και τους ποιητές), Μετάφραση: Στέφανος Μπεκατώρος, Εκδόσεις Πατάκη (2003)

6. Τ.Σ. Έλιοτ: Ποιήματα, Μετάφραση: Παυλίνα Παμπούδη, Εκδόσεις PRINTA (2002)

MARINA
By T.S. Eliot

Quis hic locus, quae regio, quae mundi plaga?

What seas what shores what grey rocks and what islands
What water lapping the bow
And scent of pine and the woodthrush singing through the fog
What images return
O my daughter.

Those who sharpen the tooth of the dog, meaning
Death
Those who glitter with the glory of the hummingbird, meaning
Death
Those who sit in the sty of contentment, meaning
Death
Those who suffer the ecstasy of the animals, meaning
Death

Are become insubstantial, reduced by a wind,
A breath of pine, and the woodsong fog
By this grace dissolved in place

What is this face, less clear and clearer
The pulse in the arm, less strong and stronger—
Given or lent? more distant than stars and nearer than the eye
Whispers and small laughter between leaves and hurrying feet
Under sleep, where all the waters meet.

Bowsprit cracked with ice and paint cracked with heat.
I made this, I have forgotten
And remember.
The rigging weak and the canvas rotten
Between one June and another September.
Made this unknowing, half conscious, unknown, my own.
The garboard strake leaks, the seams need caulking.
This form, this face, this life
Living to live in a world of time beyond me; let me
Resign my life for this life, my speech for that unspoken,
The awakened, lips parted, the hope, the new ships.

What seas what shores what granite islands towards my timbers
And woodthrush calling through the fog
My daughter.

ΜΑΡΙΝΑ
του Τ.Σ. Έλιοτ

Quis hic locus, quae regio, quae mundi plaga?

Ποιες θάλασσες ποιες ακτές ποια γκρίζα βράχια και ποια νησιά
Ποιο νερό γλείφοντας την πρώρα
Και ποιο άρωμα πεύκου κι η κίχλη τραγουδώντας μέσα απ’ την ομίχλη
Ποιες εικόνες επιστρέφουν
Ω κόρη μου εσύ.

Αυτοί που ακονίζουν το δόντι του σκύλου, εννοώντας
Θάνατο
Αυτοί που απαστράπτουν με τη δόξα του κολιμπριού, εννοώντας
Θάνατο
Αυτοί που κάθονται στο αχούρι της ικανοποίησης, εννοώντας
Θάνατο
Αυτοί που υποφέρουν την έκσταση των ζώων, εννοώντας
Θάνατο

Αυτοί εξαϋλώνονται, ελαττωμένοι από έναν άνεμο,
Μία του πεύκου αναπνοή, και την ομίχλη του δασώδους τραγουδιού
Από τη χάρη τούτη ξεθώριασαν επί τόπου

Ποιο είναι αυτό το πρόσωπο, ολοένα λιγότερο και λιγότερο καθαρό
Ο σφυγμός στο χέρι, ολοένα λιγότερο και λιγότερο δυνατός—
Δοσμένο ή δανεισμένο; περισσότερο μακρινό απ’ ότι τα αστέρια και πιο κοντά από ένα βλέμμα
Ψίθυροι και κρυφά γελάκια ανάμεσα στα φύλλα και επιταχύνοντας το βήμα
Στον ύπνο μέσα, εκεί που όλα τα νερά ενώνονται.

Πρόβολος σπασμένος με πάγο και μπογιά σκασμένη από τη ζέστα,
Εγώ το έκανα αυτό, το είχα ξεχάσει
Και το θυμάμαι.
Τα άρμενα αδύναμα και το καραβόπανο σάπιο
Ανάμεσα σε ένα Ιούνη και σ’ άλλο Σεπτέμβρη.
Αυτό το έκανα χωρίς να το ξέρω, μισοσυνείδητος, άγνωστος, εγώ ο ίδιος.
Των πιστρόφιων η σειρά μπάζει νερά, οι αρμοί χρειάζονται καλαφάτισμα.
Αυτό το σχήμα, αυτό το πρόσωπο, αυτή η ζωή
Ζώντας για να ζει σ’ ένα κόσμο του καιρού πέρα από μένα˙ ας
Παραιτηθώ απ’ τη ζωή μου γι’ αυτή τη ζωή, η λαλιά μου γι’ αυτό που δεν ειπώθηκε,
Αυτό που αφυπνίστηκε, χείλη μισανοιγμένα, την ελπίδα, τα νέα πλοία.

Ποιες θάλασσες ποιες ακτές ποια γρανιτένια νησιά μπροστά στα μαδέρια μου
Και η κίχλη καλώντας μέσα απ’ την ομίχλη
Κόρη μου.

First published September 25, 1930.
Numbered 29 in the series.
Drawings by E. McKnight Kauffer.
Numbered A17 in Gallup’s bibliography of Eliot’s works

Μετάφραση: Γιάννης Αντιόχου

Advertisements

9 thoughts on “T. S. ELIOT: O ΑΝΑΜΟΡΦΩΤΗΣ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΑ

  1. η ποιητική μετάφραση με άφησε άναυδο.
    τα υπόλοιπα σκέφτομαι ότι επιβεβαιώνουν την αρχική μου σκέψη για τούτο το blog…
    καλησπέρα…

  2. Σε ευχαριστώ Γιάννη για τις ευχές σου… βλέπεις η ημέρα γέννησης της κόρης μου θα μου θυμίζει όσο ζω και την ημέρα γέννησης του Έλιοτ.

  3. Αγαπητέ Δημήτρη … γιατί σε άφησε άναυδο η μετάφραση; Ελπίζω θετικά, έτσι κατάλαβα. Είναι ξέρεις από εκείνες τις στιγμές που το έχω γράψει στο blog «ζηλεύεις» ένα ΄ποίημα. Θα ήθελες δηλαδή να το έχεις γράψει και εσύ. Αυτό συμβαίνει και με τις μεταφράσεις που διαλέγω να κάνω. «Ζηλεύω» τα ποιήματα που μεταφράζω, γι’ αυτό ίσως και να αποδίδονται έτσι. Δεν ξέρω αλλά και η μετάφραση, η ποιητική μετάφραση, είναι ένα είδος δημιουργίας, προσπαθώντας να αποδώσεις, αυτό που έγραψε ο ποιητής.
    Γι’ αυτό και είναι νομίζω πολύ σοβαρή δουλειά η μετάφραση της ποίησης.
    Και πάλι σε ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Με τιμούν και με δυναμώνουν να συνεχίσω να παραθέτω τις προτάσεις μου.

  4. βεβαίως και το λέω με το θετικότερο τρόπο.
    χωρίς καμμία αμφιβολία.

    όσο για το «ζηλεύω» ένα ποίημα, κάτι ανάλογο σκεφτόμουν.
    ότι δηλαδή όχι μόνο ζηλεύω κάποια κείμενα (πολλά!) αλλά πολλές φορές θα ήθελα να είμαι ο ήρωάς τους…

    και μ’ αρέσει σαφώς που έχεις αυτή τη «ζήλια», αφού τελικά σε κάνει τόσο δημιουργικό!

    τέλος, προτιμώ τον όρο «απόδοση» από αυτόν την «μετάφρασης», όπως ακριβώς τον εννοείς κι εσύ.

    να είσαι καλά.
    καλό βράδυ.

  5. ΄Δημήτρη -θα σε λέω Δημήτρη- γιατί αν και δεν σε ξέρω αισθάνομαι οικειότητα, συγγένεια, τέτοια…- η Μούσα της ποίησης είναι θηριώδης και με τέτοια σχόλια (θετικά εννοώ) σαν τα δικά σου δίνεις τη δυνατότητα σε κάποιον να την ημερέψει. Θεριό η μούσα της ποίησης σας λέω, πιστέψτε το.
    Σύντομα θα εκδοθεί και το βιβλίο με τους επτά αυτόχειρες αμερικανούς που του έδωσα τον τίτλο: «Η Θηριώδης Μούσα». Άντε λοιπόν καληνύχτα και να προσέχουμε όλοι μας…

  6. ευχαριστώ για το ωραίο κυριακάτικο ξύπνημα που μου προσφέρατε! Είμαι πολύ καινούργια στο σερφάρισμα και, σήμερα, που αποφάσισα δειλά δειλά να ασχοληθώ, έπεσα πάνω στο εξαιρετικό κείμενο για τον Ελιοτ και στην αναφορά στη μετάφρασή μου – για την οποία πίστευα ότι έχει πέσει στο κενό ή τέλος πάντων σ’ ένα κενό αμηχανίας…
    και πάλι ευχαριστώ

    Παυλίνα

  7. χμ… γιατί δεν έχει εγκριθεί ακόμα το σχόλιό μου, άραγε; Επειδή ήταν τόσο άτολμο; Είπαμε, είμαι ακόμα πολύ καινούργια! Αλλά και πείσμων. Επιχειρώ λοιπόν πάλι: Ευχαριστώ, για τον Έλιοτ μας, έλεγα!

    θερμούς χαιρετισμούς

    Παυλίνα

  8. You know, because it serves the high-end rental market.
    You can check several sites before you decide which car company you
    like, go to their direct website or call their 800 number directly.
    paphos car hire Island – paphos car hire Travel GuideVisit paphos car hire The Island of Santorini consists of huge paphos car hire agencies for
    underage charge. There is also a bus network that reaches every city in Spain, sitting a top a 1200m high mountain and housing around 80 monks.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s