Βασίλης Αμανατίδης: 4-D Ποιήματα Τεσσάρων Διαστάσεων


ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΜΑΝΑΤΙΔΗΣ

…Αντιγράφω το βιογραφικό του σημείωμα, το οποίο και είναι τυπωμένο ως υποσημείωση στο κάτω μέρος του εξωφύλλου: «Γεννήθηκε στην Έδεσσα το 1970 και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε ιστορία και αρχαιολογία, εργάζεται ως ιστορικός της τέχνης και αρθρογραφεί για θέματα λογοτεχνίας και εικαστικών τεχνών. Δημοσίευσε για πρώτη φορά ποιήματα το 1991. Από το 1999 εκδίδει ποίηση, πεζογραφία και μεταφράσεις και παρουσιάζει τα κείμενά του σε κοινό. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε τέσσερις γλώσσες». Το βιβλίο του κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης. Το παρακάτω κείμενο ως κριτικός σχολιασμός για το βιβλίο ενός πολύ σημαντικού, κατά τη γνώμη μου, νέου ποιητή, πρόκειται να δημοσιευθεί στο περιοδικό INDEX.

ΨΑΧΝΟΝΤΑΣ ΤΡΟΠΟ ΝΑ ΧΩΡΕΣΩ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ
ΣΤΑ ΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΜΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΜΑΝΑΤΙΔΗΣ
4-D
Ποιήματα Τεσσάρων Διαστάσεων
Εκδόσεις Γαβριηλίδης
Αθήνα 2006
Σελ., 40
ISBN 960-336-180-1

[…]Μα επειδή έχουμε έναν ποιητή στο σπίτι μας έντεκα μέρες τώρα,
ο ποιητής αυτός μάς εμποδίζει και να κοιμηθούμε,
γιατί δε γίνεται παρά να στεκόμαστε ως το πρωί και να κοιτάμε…
για τις σκέψεις, τα όνειρά του. […]

Από το ποίημα « +06. [2] ΕΧΟΥΜΕ ΕΝΑΝ ΠΟΙΗΤΗ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ…

Είχα σκεφθεί πως θα χρησιμοποιούσα ως εισαγωγή σε τούτο το κριτικό σημείωμα, την πρόταση του φιλοσόφου, θεωρητικού και κριτικού Vilém Flusser, πώς «αυτό το σύμπαν εμβαθύνεται και διευρύνεται ποιητικά, χάρη στον κατά βούληση χειρισμό λέξεων και προτάσεων, χάρη σε ένα παιχνίδι με τις σημασίες των λέξεων και των προτάσεων, χάρη στην παράλλαξη των γλωσσικών λειτουργιών, χάρη σε ένα παιχνίδι με τις σημασίες των λέξεων και των προτάσεων, χάρη σε ρυθμικές και μελωδικές διαμορφώσεις (Modulation) των φωνημάτων», έτσι ώστε να μπορέσω να υποστηρίξω και να καταδείξω την εξαρχής θετική μου άποψη σχετικά με την ποίηση του ομήλικού μου, Βασίλη Αμανατίδη. Κι αν ο Flusser εννοιολογικά θεωρεί την ποίηση ως την πηγή από την οποία αναβλύζει συνεχώς η γλώσσα και μάλιστα σε όλη τη γραμματεία, τότε η ανάγνωση του πέμπτου κατά σειρά ποιητικού βιβλίου του Αμανατίδη που τιτλοφορείται «4-D, Ποιήματα Τεσσάρων Διαστάσεων» (Εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2006), σε πείθει πως πρέπει στα ράφια της βιβλιοθήκης σου να βρεις το χώρο για να τοποθετήσεις μια τέτοια πηγή, αλλιώς το ίδιο το σώμα του ποιητή, το οποίο κειμενικά παρουσιάζεται ως παραβιασμένο, εντούτοις πολύ γρήγορα κάποιος κατανοεί ότι η παραβίαση, έγκειται στη κατοχή αυτής της ανώτερης γνώσης που σε εξαναγκάζει πολλές φορές να προχωρήσεις, ανοίγοντας την οδό, γι’ αυτούς που ακολουθούν, είτε πρόκειται για τους θιασώτες της τέχνης σου, είτε για τους μιμητές σου. Έτσι αυτό που παρατηρεί κάποιος από την πρώτη στιγμή, είναι πως ο Αμανατίδης, δεν μιμείται, παρά ως γνήσιος ποιητής, ικανοποιεί την πρόταση του Σέλλεϋ διακρίνοντας μέσα από το παρόν, το μέλλον και μεταφέροντας αυτολεξεί τα λόγια του Σέλλεϋ από το δοκίμιο του «Η Υπεράσπιση της Ποίησης», «οι σκέψεις (του ποιητή) δεν είναι παρά οι σπόροι των λουλουδιών και των καρπών του μέλλοντος χρόνου».

Προσπαθώντας να χωρέσω και ο ίδιος τον ποιητή στα ράφια της βιβλιοθήκης μου, παρατήρησα πως το κειμενικό του σώμα, έτσι όπως καταγράφεται στα ποιήματα του πέμπτου βιβλίου του, χρησιμοποιούσε την έννοια και τη μορφή, συναιρώντάς την σε δύο επίπεδα, το πάνω και το κάτω, δίχως να σημαίνει ότι το πάνω είναι κάτι ανώτερο και το αντίθετο˙ και επίσης χρησιμοποιούσε τη γλώσσα, το εκφραστικό, φωνητικό εργαλείο (στο οποίο τοποθετώ μέτρο, ρυθμό, προσωδία, κ.τ.λ) προσανατολισμένη σε δύο κατευθύνσεις, τις οποίες θα τις ονομάσω αφαίρεση και πρόσθεση. Στην αφαίρεση εξυπακούεται ότι αντιπροσωπεύεται το μέρος και στην πρόσθεση το όλο, αλλιώς στην αφαίρεση ο Αμανατίδης τοποθέτησε το αποσπασματικό, το ανεικονικό, το αφηρημένο και το θεωρητικό, ενώ στο όλο έδωσε τον χαρακτηρισμό του ολογράμματος. Ο ίδιος επεξηγώντας στο σημείωμα του οπισθόφυλλου τι είναι το 4-D, έγραψε πως είναι ένα βιβλίο με τετραδιάστατα ποιήματα που διαβάζονται ως γλυπτά εν χρόνω, ή ολογράμματα, συμπληρώνοντας με τον χαρακτηρισμό: «ποίηση σε μορφή περίοπτης τέχνης».

Το βιβλίο υπερασπίζεται την ποιητική αλήθεια που εκφράζει ο Αμανατίδης, ενώ υποψιάζει πως περατώνει ένα γεωμετρικό σύμπαν, όπου το ορατό και το αόρατο, το φυσικό και το μεταφυσικό, το φως και το σκοτάδι, τα δίπολα και τα αντιθετικά ζεύγη της ανθρώπινης μοίρας-ύπαρξης είναι lege artis διαμοιρασμένα, μετρημένα ακριβώς.

Η ζυγαριά του Αμανατίδη είναι η δεδομένη κοσμική ζυγαριά της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτή η ζυγαριά έχει τις εξής τρεις δυνατότητες:

1. Να γέρνει προς τα αριστερά. Αυτό είναι το πρώτο μέρος του βιβλίου, το οποίο και ονομάζει ο ποιητής «Μερικές Πτώσεις», ενώ το διαβαθμίζει με ψηφία που φέρουν το αρνητικό πρόσημο από -10 έως το -01. Έτσι έχουμε τα πρώτα δέκα ποιήματα του 4-D.
2. Η ζυγαριά του Αμανατίδη, όπως όλες οι ζυγαριές που μετρούν τις αναλογίες τους χρησιμοποιώντας το ύψος, το πλάτος και το μήκος της Ευκλείδειας γεωμετρίας, μπορεί να γύρει και δεξιά. Ουσιαστικά αυτό είναι το δεύτερο μέρος της ποιητικής συλλογής που το ονομάζει ως: «Μερικές Αναστάσεις». Σε αυτό, τα ποιήματα είναι αριθμητικά και πάλι δέκα, ενώ, εκτός από τον ξεχωριστό τίτλο τους λαμβάνουν μια, με θετικό πρόσημο, αρίθμηση, από το +01 έως το +10.
3. Η ισορροπία επιτυγχάνεται με το ποίημα που τιτλοφορείται -00 (ΘΕΟΣ). Το περιεχόμενό του ως έννοια και μορφή διαχωρίζεται σε όλα τα ποιήματα του βιβλίου όπως προανέφερα, σε δύο μέρη, πάνω και κάτω. Το πάνω μέρος αναπαριστά το χρόνο, απ’ όπου εκπορεύεται η μορφή. Γράφει ο Αμανατίδης στο ποίημα -00 (ΘΕΟΣ): «Πρωί:1 / Μεσημέρι:2/ Και βράδυ:3/ Το ον που.», ενώ οι σημειώσεις που ακολουθούν και τοποθετούνται στο κάτω μέρος, αφαιρούν από τις χρονικές έννοιες τη συνηθισμένη συνειρμική συμπεριφορά της ανθρώπινης νόησης, εκπλήσσοντας. Για παράδειγμα ό,τι ακολουθεί τη σημείωση 2 είναι: […] Μα δεν έχει «γλουτούς». Ούτε «ανάμεσα» έχει. Βγαίνει απ’ τη μήτρα του αργά λίγος Μπαχ. Ο (Θεός) μήτρα έχει. Και όρχεις κρυφούς. Αυτοί, υποδόριοι. Έτσι δημιουργεί το αναγκαίο σοκ για να δράσει η ποίηση επί της αιτίας, αφού δανειζόμενος και πάλι τα λόγια του Σέλλεϋ: «η ποίηση είναι το σπαθί της αστραπής που δεν μπαίνει ποτέ στη θήκη».

Ο Αμανατίδης επιβεβαιώνει την εννοιολογική προσέγγιση για την ποίηση του Flusser, αφού καταφέρνει και δημιουργεί το δικό του χωροχρόνο, όπου για μέσα εκεί, όντας πραγματικός ποιητής (δημιουργός) καθώς ο σε παρένθεση -00 (ΘΕΟΣ) του, αποφασίζει:
«…το σύμπαν να συστέλλεται λευκό: Ας πούμε πως, εδώ, του παρέχω ευκαιρία να ξαποστάσει για μια στιγμή απ’ τη μοίρα του. (Χρεώστε μου ουτοπία και ναρκισσισμό. Ναι, οπωσδήποτε, σωστά. Αλλά: Ό,τι σε ποίημα πεις, υπάρχει.)

Γιάννης Αντιόχου

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s